Livia Guldie Binnenland vandaag, 11:21

Leestijd: 5 minuten

Honderden winkels verkopen nog steeds verboden vapes: ‘Onthutsend aantal overtredingen’

De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor vapes: de gezondheidsrisico’s, de verslavende werking en het verbod dat werd ingevoerd. Toch lijkt dat verbod in de praktijk minder effectief dan gehoopt. Ondanks strengere regels en controles blijken vapes nog altijd vrij makkelijk verkrijgbaar.

In de afgelopen vier jaar kregen bijna 250 verkopers meerdere boetes van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Maar in plaats van te stoppen met het verkopen van vapes, gingen veel van deze verkopers na het betalen van de boetes gewoon weer door, blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws.

Nog steeds verkoop

De NVWA inspecteerde de afgelopen vier jaar duizenden keren op vapes, maar het lijkt ‘dweilen met de kraan open’. Uit cijfers die RTL Nieuws opvroeg bij de NVWA, blijkt dat bijna de helft van de inspecties in de afgelopen vier jaar leidde tot een boete (43 procent) of waarschuwing (5 procent). 

De schrik zit er bij die verkopers dus totaal niet in. Zeker 244 bedrijven gingen na twee boetes gewoon door met overtredingen. Verkopers hielden zich bijvoorbeeld niet aan het smaakjesverbod of verkochten vapes aan minderjarigen. Het gaat om onder andere tabaksspeciaalzaken, tankstations, supermarkten en avondwinkels.  

Maar de cijfers laten zien dat het probleem nog groter is dan gedacht. Zo kregen 72 bedrijven vijf of meer boetes opgelegd. Daarvan gingen zes verkopers zelfs nog verder, met tien of meer boetes op hun naam. Het zijn hardnekkige overtreders die zich weinig aantrekken van de regels en de boetes waarschijnlijk gewoon ‘incalculeren’.

Boetesysteem werkt niet

De hoogte van de boetes loopt snel op, afhankelijk van hoe vaak een verkoper de regels overtreedt. Voor een eerste overtreding lag de maximale boete het afgelopen jaar op 1360 euro, bij een tweede overtreding kon dat oplopen tot 2060 euro. Bij het overtreden van het smaakjesverbod gelden strengere regels: daarvoor kan bij een eerste keer al een boete van maximaal 3160 euro worden opgelegd.

Blijven verkopers de fout in gaan, dan kunnen de bedragen stijgen, met boetes tot 22.500 euro. Sinds 2025 zijn de regels verder aangescherpt: illegale vapes mogen nu ook in beslag worden genomen. De kosten voor het vernietigen van deze producten worden vervolgens doorberekend aan de verkoper, wat de financiële gevolgen nog groter maakt.

Er is veel kritiek op het boetesysteem. „Het systeem werkt niet goed genoeg”, benadrukt Herman Bröring, hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. „Van de bedragen die overtreders nu als boete opgelegd krijgen, liggen ze blijkbaar niet wakker.” Bröring vraagt zich af of de boetebedragen wel hoog genoeg zijn.

Vapes worden nog steeds veel verkocht

Danielle Cohen, arts in het LUMC is verbijsterd door de cijfers. „Dat verkopers keer op keer de fout in gaan is schokkend, vooral omdat hun klanten vaak kinderen zijn. Ze doen het heel bewust, want zelfs na een boete gaan ze door met het verkopen van verslavende giftige spullen aan kinderen en jongeren”, zegt ze tegen RTL Nieuws.

Cohen vindt het daarnaast zorgelijk dat deze cijfers alleen nog maar iets zeggen over de verkoop van vapes via fysieke winkels en webwinkels, terwijl veel jongeren hun vapes ook via sociale media zoals Snapchat kopen.

Ook bij het Trimbos-instituut zijn er grote zorgen. Onderzoeker Esther Croes zegt daarover: „Als je ziet dat bij 43 procent van de inspecties een boete wordt opgelegd, dan vind ik dat veel. Dan gaat het niet meer over incidenten, maar over een onthutsend aantal overtredingen. Bij die notoire overtreders zie je dat de maatregelen die de NVWA oplegt niet afschrikwekkend genoeg zijn. Ook jongeren weten dondersgoed hoe schadelijk vapen is voor hun gezondheid. Ze weten óók heel goed dat het verboden is om smaakjesvapes te verkopen. Toch kopen en gebruiken zoveel jongeren deze illegale vapes.”

Verkopers van vapes harder aanpakken

De NVWA erkent dat ze te maken hebben met ‘gewiekste’ ondernemers: „Naast verkopers die zich netjes aan de regels houden, zien we ook een groep ondernemers die zich heel erg bewust is van onze controles en steeds meer de vapes verstoppen of weghalen, om zo een boete te ontlopen. Dat weten wij. Daar passen we onze inspectiemethodes ook op aan”, zegt Pieter Rijswijk van de NVWA tegen RTL Nieuws.

Handhaving is volgens de NWVA iets van de lange adem. „Niet morgen, niet volgende week, niet over een maand, maar over een langere tijd zal blijken of dat toch terug te dringen is. Wij blijven terugkomen, soms wel tot tien, zestien keer. Je merkt toch wel over de tijd dat die boetes aankomen en dat dat vervelend begint te worden”, benadrukt Rijswijk.

Andere methodes

Er wordt nu nagedacht over ‘andere soorten straffen’. Een goede manier om notoire overtreders harder aan te pakken, is via het strafrecht, vindt hoogleraar Herman Bröring. „Gezien wat er op het spel staat, de gezondheid van jongeren, zou het strafrecht een rol kunnen hebben. De stap naar de rechter is vaak effectiever. Dan krijgt zo’n verkoper ook een strafblad.”

Ook de NVWA kijkt hetzelfde naar nieuwe maatregelen om notoire overtreders harder aan te pakken. Rijswijk zegt daarover „Op sommige verkopers maken geldboetes misschien niet meer genoeg indruk. Dan kun je nadenken of we die overtreders niet toch in het strafrecht aan moeten pakken. Daarover zijn we met het Openbaar Ministerie (OM) in gesprek.” 

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• Steeds meer jongvolwassenen leven met gevolgen van kanker
• Collega-coach over rel Joost Klein en Koen Wauters in The Voice: ‘Scheet in een fles’
• Meer benzine besparen? Dit knopje in de auto wil je kennen
• De Financiële fout van Esther (36): ‘Ik gaf mijn zus een lening voor haar start-up, maar kreeg toen het liep niets terug’
• De Spaarrekening van Marloes (34): ‘Ik baal ervan dat ik steeds met geld aan het schuiven ben’

Reacties