Eva Munnik Health & mind vandaag, 18:11

Leestijd: 9 minuten

Sharmila (43) kreeg fysieke klachten door stress: ‘Door mijn trauma’s te verwerken, verdwenen de klachten’

Haar haar viel uit, ze had steeds keelontsteking en viel flauw door bloedarmoede. Maar de klachten van Sharmila Tuithof (43) verdwenen als sneeuw voor de zon toen ze aan de slag ging met de trauma’s uit haar jeugd. We spreken Sharmila over haar verhaal en gaan te rade bij psychiater Geke Overvliet over de impact van stress op het lichaam.

Sharmila: „Ik ben opgegroeid in een zeer onveilige gezinssituatie, met een vader die mentaal heel erg worstelde. Dat uitte zich bij hem in fysiek en verbaal geweld, naar mijn moeder toe. Ik heb een heldere herinnering aan een keer dat hij dreigde om een bezem naar mijn moeder te gooien. Mijn moeder manoeuvreerde mij het huis uit zodat ik kon vluchten naar mijn tante, die in dezelfde straat woonde.

Ook weet ik nog goed hoe mijn vader een keer alles kapotgooide in huis: elk potje en elk bordje sneuvelde. Of dat hij alle meubels helemaal kort en klein sloeg. Daarnaast ben ik als kind seksueel misbruikt, dat gebeurde van mijn 7e tot mijn 12e jaar door iemand uit de buurt. Het stopte toen de misbruiker verhuisde.

Depressief en onzeker

Toen ik naar de middelbare school ging, kwam alles wat ik had meegemaakt en wat er thuis nog steeds speelde tot uiting. Als tiener krijg je voor het eerst te maken met vriendjes en intimiteit. Ik begon me depressief te voelen en was ook heel onzeker, over hoe ik eruit zag en of ik wel slim genoeg was. Ik merkte dat ik erg verschilde van klasgenootjes en hoe andere meisjes praatten over vriendjes. Voor mij was dat onderwerp vooral iets spannends en het voelde misschien ook wel onveilig. Ik kon over heel veel dingen gewoon niet praten. Zoals over jongens, maar ook over lichamelijke dingen zoals ongesteld zijn of borsten krijgen. Dat vond ik heel ongemakkelijk.

Alopecia

Tijdens een dansles zag een meisje dat achter me stond een kale plek op mijn hoofd. Zo kwam ik erachter dat mijn haar uitviel. Mijn moeder en ik zijn toen naar de dokter gegaan, en er volgden onderzoeken. Artsen concludeerden dat ik alopecia (een haaruitvalziekte, red.) had, het was een soort milde variant, want het was heel lokaal. De link met stress werd niet gelegd. Het was gewoon een immuunziekte, zo zagen ze het. Jaren later viel bij mij het kwartje dat het heel goed gerelateerd kon zijn aan hoe ongelukkig ik toen was.

Niet alleen die kale plekken waren volgens mij een fysieke uiting van hoe ik me voelde. Een van de grootste thema’s in mijn leven is het niet mogen praten over de dingen die gebeurden. Ik zie een verband met de fikse keelontstekingen die ik elk jaar had. Op een gegeven moment moest ik worden opgenomen in het ziekenhuis vanwege een abces in mijn keel. Toen ik al voorbij de 20 was, zijn mijn amandelen eruit gehaald. Achteraf denk ik: die keelklachten en het feit dat ik destijds niet kon praten over alles wat er in mijn leven gebeurde, dat is wel erg toevallig. Ik zie het als een letterlijke blokkade en mijn psycholoog legde die link ook.

Bloedarmoede was ook zoiets waar ik altijd last van had. Ik viel vaak flauw en moest zelfs een keer met de ambulance opgehaald worden van school omdat ik tijdens een toetsweek out was gegaan. Super-gênant natuurlijk. Nu weet ik dat stress een hele grote factor kan zijn bij bloedarmoede.

Op slot als een mossel

Toen ik moeder werd, ging er een soort deur open. Terwijl ik mijn dochter in mijn armen wiegde, dacht ik: hoe ga ik haar beschermen tegen alles dat mij is overkomen? Ik had bedacht dat ik een super-relaxte moeder zou zijn, maar toen de baby er eenmaal was, was ik vooral gestrest. Met luiers verschonen had ik moeite, in de buurt van de geslachtsdelen van mijn kind komen was beladen. Het misbruik uit mijn jeugd bleek toch nog impact te hebben. Ik was ook heel terughoudend in wie mijn kind mocht verschonen.

Pas toen ik aan een psycholoog vertelde over mijn jeugd, realiseerde ik me dat het niet normaal was hoe het er vroeger bij ons thuis aan toeging. ‘Jeetje, wat heb ik allemaal meegemaakt?’, dacht ik toen voor het eerst. En ik realiseerde me dat ik aan de bak moest, want ik wilde mijn kinderen een beter leven geven. Met een aanwezige moeder, want ik was er vaak gewoon niet volledig. Mijn man Thijs zei dat ik me altijd verstopte in het hoekje van de bank. Als een soort van mossel ging ik op slot, dan vertrok ik naar mijn eigen droomwereld. Zo’n moeder wilde ik niet zijn.”

Fysieke klachten door stress

Psychiater Geke Overvliet werkt bij GGZ Centraal, op de afdeling Juliana-Oord, en kan ons wat meer vertellen over de invloed van stress op het lichaam.

Geke: „Wij behandelen veel mensen met een functioneel neurologische stoornis (FNS). En dat zijn toch vaak mensen met PTSS (posttraumatische stressstoornis, red.), bijvoorbeeld door iets in hun jeugd. Bessel van der Kolk, een van origine Nederlandse psychiater die op jonge leeftijd naar Amerika verhuisde, heeft daar een mooi boek over geschreven: The Body Keeps The Score. Van der Kolk heeft veel onderzoek gedaan onder veteranen in Amerika die van alles hadden meegemaakt en hoe zich dat bij hen uitte in lichamelijke klachten.

Een verband tussen lichaam en geest is er zeker. Als je heel druk bent en stress ervaart, kun je ook makkelijk hoofdpijn krijgen. En als je heel veel trauma hebt meegemaakt, dan kun je je misschien voorstellen dat de lichamelijke reactie nog heftiger is. Ik leg het vaak uit als een weegschaal met aan de ene kant de draagkracht en aan de andere kant de draaglast. Bij mensen die heel veel draaglast hebben, bijvoorbeeld door trauma’s, een burn-out of veel moeten mantelzorgen, overschrijdt de draaglast de draagkracht. En dat kan zich heel goed uiten in lichamelijke klachten.”

Invloed van psychische problemen

Overvliet vervolgt: „Bij stress maakt je lichaam adrenaline en cortisol aan. Dat is voor de korte termijn wel goed voor je lichaam, maar je moet dat niet al te lang hebben. Lichamelijke klachten met een psychische oorzaak die ik vaak zie, zijn cognitieve klachten of vermoeidheid. Maar ook dat mensen met een stok lopen of last van hun darmen hebben. PTSS uit seksueel misbruik kan leiden tot pijnklachten in de bekken, maar ook tot andere klachten. Wat ook voorkomt is dat iemand heel lang heeft moeten zorgen voor een familielid met bijvoorbeeld parkinson, en dat die mantelzorger dan zelf symptomen krijgt die op parkinson lijken.

Dat voor lichamelijke klachten vaak geen fysieke oorzaak wordt gevonden, wil natuurlijk niet zeggen dat die klachten er niet zijn. Toch duurt het vaak best lang voordat mensen de juiste hulp krijgen of die accepteren. Het is makkelijker om een lichamelijke oorzaak te hebben voor je klachten. Als je psychisch iets hebt, dan zou het nog weleens aan jou kunnen liggen, is dan soms de gedachte. Gelukkig wordt er steeds meer bekend over het verband tussen lichaam en geest, en is er steeds meer aandacht voor.”

Hulp bij fysieke klachten door stress

Sharmila: „Ik denk dat ik veel geluk heb gehad met de mensen die mij toen hebben geholpen, de psychologen die ik heb gehad. Zij gaven mij zelfvertrouwen. We zijn mijn verhaal helemaal langsgelopen. Alles waar ik over twijfelde, hebben we besproken. Want wat door mijn hoofd ging, was: kon ik het wel maken tegenover mijn vader om hierover te vertellen? Was het misbruik door die buurtgenoot niet mijn eigen schuld? Omdat de misbruiker nog maar een tiener was, bijvoorbeeld. ‘Jullie schelen acht jaar’, zei de therapeut. ‘Stel, jouw dochter wordt op die manier aangeraakt door iemand die acht jaar ouder is, is dat dan oké?’ Ik dacht: nee, natuurlijk niet! Dat hielp, het wás niet acceptabel, wat hij gedaan had. Die bevestiging had ik nodig.

Na anderhalf jaar was ik klaar met therapie. Onze dochter was toen 3 en mijn man en ik besloten mijn herstel af te sluiten met een lange camperreis door Europa. We kochten een camper op Marktplaats. Mijn peuter zat achter ons met haar kleurpotloden voor haar en Sneeuwwitje – haar favoriete Disneyfilm – op de repeat. Ik wist meteen: yes, dit is de juiste beslissing. Op het moment dat we wegreden, lieten we de wereld achter ons. We gingen van Frankrijk naar Spanje, Portugal en Italië. We wandelden door de droge vlaktes met kurkbomen in Portugal en zagen er zelfs de charme van in als er maar twee druppels water uit de campingdouche kwam. Het was de ultieme vrijheid en maakte dat ik me nog beter ging voelen.

Signalen

Zeker weten dat die fysieke klachten door mijn trauma’s kwamen, kan ik natuurlijk niet, maar ik heb geen last meer sinds ik in therapie ben gegaan. Ik ben geen dokter, maar ik denk niet dat dat toeval is. Kale plekken op mijn hoofd heb ik niet meer, en ik heb ook geen last van bloedarmoede of van mijn keel. Achteraf denk ik dat ik de druk in mijn hoofd extra gevoed heb, puur zodat ik signalen kon geven dat ik niet oké was. Met dat flauwvallen of dat abces in mijn keel vertelde ik dat het niet goed met me ging, want er echt over praten kon ik niet.

Nu zwijg ik niet meer, ik vertel mijn verhaal zelfs keer op keer. Op het podium met mijn theatervoorstelling en in mijn boek Uit de poppenkast. Door erover te praten, is er echt een last van mijn schouders gevallen. Nu ik me mentaal zoveel beter voel, merk ik een enorm verschil aan mijn lichaam. Ik denk: door mijn trauma’s te verwerken, stopten mijn fysieke klachten.”

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• Maarten van Rossem (82): ‘Mijn moeder deed een baby een luier om met de speld door de buikwand’
• Oud-deelnemer Lang Leve De Liefde, Clen V., verdacht van moord op vriendin
• Johan Derksen over interview Eva Jinek met Antoon: ‘Hij is een verwaand kwastje’
• Annemarie (39) werd voor 2500 euro opgelicht door een verhuisbedrijf: ‘We stonden klaar met al onze spullen’
• Onderzoek: vitamine D kan effect op (het ontwikkelen van) alzheimer hebben

Reacties