Cassandra Oostrom Lifestyle vandaag, 14:08

Leestijd: 4 minuten

Onderzoekers verklaren waarom je 3 minuten vóór je wekker wakker wordt: ‘Geen puur toeval’

Word je steeds nét vóór je wekker wakker? Je circadiane ritme kan daar een rol bij spelen. Bij vaste slaaptijden leert je lichaam wanneer de ochtend begint en veranderen onder meer je lichaamstemperatuur, melatonine en cortisol rond je gebruikelijke wektijd.

Je interne klok kan verrassend nauwkeurig zijn.

Deze biologische klok in je brein bepaalt wanneer je wakker wordt

Die biologische klok zit diep in je hersenen. Daar bevindt zich een kleine groep zenuwcellen die de suprachiasmatische kern wordt genoemd. Een ingewikkelde naam voor wat eigenlijk de hoofdklok van je lichaam is.

Deze klok helpt je 24-uursritme, oftewel je circadiane ritme, te regelen. Dat ritme heeft niet alleen invloed op slapen en wakker worden, maar bijvoorbeeld ook op je lichaamstemperatuur, hongergevoel en spijsvertering. Het verklaart ook gedeeltelijk waarom de één ’s ochtends vroeg vrolijk uit bed springt, terwijl de ander het liefst tot diep in de nacht wakker blijft en ’s morgens geen mens wil zien. Niet iedereen heeft namelijk precies hetzelfde natuurlijke slaap-waakritme.

Zo leert je biologische klok dat je iedere dag om 06.30 uur opstaat

Wie iedere dag ongeveer op hetzelfde tijdstip naar bed gaat en opstaat, traint zijn biologische klok. Ook vaste momenten waarop je eet, beweegt en ’s ochtends daglicht krijgt, helpen je lichaam voorspellen wat er gaat gebeuren.

Sta je bijvoorbeeld iedere werkdag om 06.30 uur op? Dan kan je lichaam dat tijdstip volgens drie onderzoekers van The Conversation na verloop van tijd als het ware leren herkennen. En dus begint het al vóór 06.30 uur met de voorbereidingen.

Je lichaamstemperatuur loopt langzaam op, de hoeveelheid melatonine – het hormoon dat je slaperig maakt – neemt af en het cortisolniveau begint juist te stijgen. Dat laatste is belangrijk. Kort na het wakker worden vindt normaal gesproken een flinke stijging van cortisol plaats. Dat hormoon helpt je lichaam om alert te worden en zich voor te bereiden op de dag. Je zou het kunnen zien als een ingebouwde wekker die alvast begint te rinkelen voordat je telefoon dat doet.

Is wakker worden vóór je wekker een teken dat je goed slaapt?

Word je regelmatig een paar minuten voor je wekker wakker én voel je je uitgerust? Dan kan dat erop wijzen dat je biologische klok goed is afgestemd op je dagelijkse ritme. Je lichaam weet ongeveer wanneer het tijd is om wakker te worden en maakt de overgang van slapen naar wakker zijn geleidelijk.

Dat is een stuk prettiger dan wanneer een wekker je uit een diepe slaap haalt. In dat laatste geval kun je last krijgen van slaapinertie: dat suffe, gedesoriënteerde gevoel waarbij je na het wakker worden het liefst meteen weer onder de dekens kruipt. Een vast slaapritme kan de kans daarop verkleinen. Wie ongeveer op dezelfde tijden gaat slapen en wakker wordt, helpt het lichaam om beter bij te houden hoe laat het is.

Wanneer te vroeg wakker worden juist op stress of slechte slaap kan wijzen

Toch betekent wakker worden vóór je wekker niet automatisch dat je fantastisch hebt geslapen. Word je vroeg wakker en voel je je juist moe, onrustig of totaal niet uitgerust? Dan kan er iets anders aan de hand zijn. Slechte slaapkwaliteit of een verstoord slaapritme kunnen er eveneens voor zorgen dat je eerder wakker wordt.

Ook stress speelt een rol. Bij spanning en angst kan het cortisolniveau stijgen. En laat dat nu net het hormoon zijn dat normaal gesproken in de ochtend toeneemt om je wakker te helpen worden. Veel stress kan er daardoor voor zorgen dat je lichter slaapt of eerder wakker wordt dan je eigenlijk wilt.

Hetzelfde kan gebeuren wanneer je iets spannends of leuks voor de boeg hebt. Denk aan de eerste dag van een vakantie, een belangrijke afspraak of een vroege vlucht. Je hersenen blijven alerter, waardoor je minder diep kunt slapen en eerder wakker kunt worden. Af en toe is dat heel normaal. Gebeurt het voortdurend en gaat het ten koste van je nachtrust, dan is het een ander verhaal.

Kun je jezelf trainen om zonder wekker wakker te worden?

Tot op zekere hoogte wel. Regelmaat is daarbij het belangrijkste. Probeer iedere dag ongeveer rond dezelfde tijd naar bed te gaan en op te staan, ook in het weekend. Zorg daarnaast voor voldoende slaap, beperk cafeïne en alcohol rondom bedtijd en eet liever geen zware maaltijd vlak voordat je gaat slapen. Ook licht is belangrijk. Een donkere slaapkamer helpt ’s avonds bij het slapengaan, terwijl natuurlijk daglicht in de ochtend je biologische klok juist vertelt dat de dag begonnen is. Minder naar felle schermen kijken voor het slapengaan kan eveneens helpen om je slaapritme niet onnodig te verstoren.

Vóór de komst van kunstlicht en wekkers waren mensen veel sterker afhankelijk van natuurlijke signalen zoals daglicht en duisternis. Tegenwoordig bepalen werk, smartphones en alarmen voor een groot deel wanneer we naar bed gaan en weer opstaan. Maar word jij morgenochtend om 06.27 uur wakker terwijl de wekker pas drie minuten later afgaat? Dan hoef je je niet af te vragen hoe je lichaam dat in hemelsnaam wist. Je interne wekker was je telefoon simpelweg nét voor.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• Albert (54) stak zijn spaargeld in een Frans vakantiehuis voor de verhuur: ‘Nu leg ik iedere maand geld bij’
• 63 procent niet klaar voor winter: Vereniging Eigen Huis waarschuwt huiseigenaren voor deze fouten
• Annelie (32) in Ex-treem gênant: ‘Mijn vriend vroeg mijn beste vriendin of ze met hem zou daten’
• Joeri (42) in Geld maakt (niet) gelukkig: ‘Het is een noodzakelijk kwaad, maar geld geeft ook rust’
• Totale studieschuld in Nederland voor het eerst gedaald

Geschreven door Cassandra Oostrom

Cassandra heeft Journalistiek gestudeerd en spendeert graag tijd aan het lezen van andermans schrijfwerk, van fictie tot autobiografieën. Daarnaast is ze altijd al geïnteresseerd geweest in de wereld en maatschappelijke onderwerpen. Die twee passies combineert ze graag met haar liefde voor reizen.

Reacties