Julia Osendarp Health & mind vandaag, 18:10

Leestijd: 8 minuten

Luna (54) groeide op met psychisch kwetsbare ouders en ontdekt pas veel later wat KOPP betekent: ‘Mijn moeder manipuleerde veel’

Luna (54) is KOPP, oftewel een Kind van Ouders met Psychische Problemen. Haar jeugd was roerig door de psychische problematiek van zowel haar vader als moeder en dat had veel impact op haar volwassen leven. „Toen ik hoorde dat ik KOPP ben, viel er een last van mijn schouders”, vertelt ze aan Metro.

Luna is behoorlijk zenuwachtig om haar verhaal tegen Metro te doen. De gevoelens van ‘doe ik het wel goed genoeg?’ en de behoefte aan erkenning en bevestiging maken zo’n interview als dit best beladen. „Ik heb altijd een bepaald gevoel van wantrouwen en ben op mijn hoede. Dat komt door mijn KOPP-achtergrond.”

900.000 kinderen groeien op met psychische problemen of verslaving bij een ouder

Zeker 900.000 kinderen groeien op met een ouder die psychische of verslavingsproblemen heeft. Onderzoeker Ingrid Brummelhuis sprak zich in een eerder interview met Metro al uit over deze grote – maar vaak onzichtbare groep – kinderen. „De cijfers liggen in werkelijkheid hoger. Ik denk dat zo’n 35 à 40 procent opgroeit als kind van een ouder met psychische problemen. Dat zijn heel veel kinderen”, vertelde Brummelhuis.

Luna is zo’n kind. Ze groeit op in een gezin met vier kinderen. „Ik ben de jongste van het gezin, een nakomelingetje. Mijn vader en moeder waren met elkaar getrouwd en vanuit deze gelofte en het geloof diende mijn vader mijn moeder te steunen. Mijn moeder was vroeger altijd ziek. Ze lag veel op bed en had allerlei klachten, maar tegelijkertijd klopte er ook een hoop zaken niet. Ik heb me regelmatig afgevraagd: wat was er echt aan haar ziektebeeld?” 

Luna’s moeder kreeg nooit een officiële psychische diagnose

De afkorting KOPP staat voor Kinderen van Ouders met Psychische Problemen. KOV staat voor Kinderen van Ouders met Verslavingsproblemen. Sommige kinderen zijn KOPP en KOV. Kinderen groeien dan op met ouders bij wie sprake is van zowel psychische- als verslavingsproblematiek.

Luna’s moeder krijgt nooit een officiële diagnose. „Toen zij rond de 80 jaar was, ben ik ooit naar de gemeente gestapt om om hulp te vragen. Ik trok het namelijk niet meer om voor haar te zorgen. De geriater die toen met mij het gesprek voerde, herkende bij mijn moeder allerlei signalen. PDD-NOS, PTSS, borderline; er zijn meerdere diagnoses genoemd. Maar mijn moeder weigerde verder onderzoek te laten doen. Daar werd voor mij bevestigd dat mijn moeder psychische problemen had.” 

Luna voelde zich als kind voortdurend onveilig: ‘Ik probeerde onzichtbaar te zijn’

Nog steeds vraagt Luna zich weleens af in hoeverre de lichamelijke klachten van haar moeder psychisch waren. „Als ik vroeger bijvoorbeeld een keer weigerde om voor haar koffie te zetten, dan lag ze daarna drie dagen op bed. Met de kennis van nu kun je je afvragen of ze wel echt ziek is geweest.” 

Luna omschrijft haar hele jeugd als onveilig. „Er was altijd spanning thuis. Daardoor heb ik altijd geprobeerd om mezelf zo onzichtbaar mogelijk te maken. Ik was een lief kind, dat zich vooral verstopte en voor anderen aan het zorgen was.” 

Luna legt uit dat ze zich als jong meisje op de basisschool prettig voelde. „Ik kon goed leren, had veel vriendjes en vriendinnetjes en ik hoefde niet te praten over hoe het er thuis aan toe ging. Maar vanaf de middelbare school kon ik weinig aansluiting vinden. Ik had namelijk continu het gevoel dat ik een rol moest spelen en ik voelde me anders dan anderen. Hoewel ik wist dat het er bij ons thuis niet harmonieus aan toe ging, was het tegelijkertijd mijn normaal. Thuis werd er nauwelijks over gepraat. Daarom hield ik alles voor me.” 

Als tiener nam Luna de zorg voor haar moeder op zich

Doordat Luna een nakomeling is, zijn haar oudere zussen en broer al snel het huis uit. „Zij hebben allemaal op hun eigen manier gedeald met de situatie en verhuisden – toen op zichzelf gingen wonen – zo ver mogelijk bij ons vandaan. Daardoor was ik in mijn tienerjaren de enige thuis, die samen met mijn vader voor mijn moeder zorgde.” 

„Mijn vader had ook psychische problematiek”, vertelt Luna verder. „Hij raakte namelijk overspannen en arbeidsongeschikt. Hij was geen slecht mens, maar kon ons als kinderen niet beschermen. Toen hij later overleed aan kanker, was ik degene die zich nog het meest over mijn moeder ontfermde.”

Eerder sprak Metro met pedagoog Ingeborg Dijkstra over Munchausen by proxy. En sociaal pedagoog en therapeut Ard Nieuwenbroek waarschuwde dat hij steeds vaker een burn-out signaleerde bij kinderen.

Luna bleef ook als volwassene voor haar moeder zorgen uit schuldgevoel

„Mijn moeder was heer en meester in manipuleren”, legt Luna uit. „Daardoor was ik altijd alert. Ze was afhankelijk van mij en daardoor bleef ik — ook in mijn volwassen leven — de zorgrol vervullen. Als ik dat niet deed, voelde ik me enorm schuldig.”

Luna leert de wensen en behoeften van haar moeder aflezen en signaleren. „Als mijn moeder zei: ‘Ik heb het koud’, deed ik direct het raam dicht. Terwijl iemand in normale omstandigheden wellicht zou vragen: ‘Zou je het raam dicht willen doen?’ Het is maar een simpel voorbeeld, maar typerend voor hoe krampachtig mijn leven eruitzag en in hoeverre ik op mijn hoede was.” 

Angst en paniekaanvallen bleven Luna ook na haar jeugd achtervolgen

Zoals Ingrid Brummelhuis eerder al aan Metro uitlegde, houden veel KOPP klachten over in hun volwassen leven. Ook Luna worstelt daar in haar leven mee en zoekt meermaals hulp voor haar problemen. „Toen ik net uit huis was, ben ik bij de huisarts om hulp gaan vragen. Het ging toen namelijk niet goed met mij. De huisarts wist precies hoe mijn moeder in elkaar stak en erkende mijn gevoel. Rond mijn 23ste kreeg ik mijn eerste paniekaanval en ervoer ik veel angst en onzekerheid. Mijn alertheid en het gevoel dat ik het nooit goed deed, belemmerden mij enorm. Later ben ik in een burn-out beland. Ik heb me toen maandenlang angstig en in paniek gevoeld.”

Vier jaar geleden overlijdt Luna’s moeder. „Ergens heb ik toch vrede met haar kunnen sluiten. Omdat ze dementerend was, kwam er een zachtere kant in haar naar boven. Daarnaast gaf haar overlijden me rust en ik hoefde niet meer te zorgen.” 

Na haar KOPP-ontdekking leerde Luna opnieuw grenzen stellen

Maar het overlijden van haar moeder wist niet het verleden uit. Dus zoekt Luna de afgelopen jaren opnieuw hulp. „Daar kreeg ik voor het eerst de term KOPP te horen en het voelde alsof er een last van mijn schouders viel. Het lag namelijk niet aan mij. Ik leerde een hoop over patronen en zag dat ik niet schuldig was. Maar ik ben nog steeds niet klaar. Het gaat nu pas waar het eigenlijk al die tijd over had moeten gaan. Ik moest een hele hoop normale dingen opnieuw leren. Zoals het feit dat ik een mening mag hebben, grenzen mag stellen of eigen keuzes mag maken. Ik nam de afgelopen jaren zo weinig ruimte in, dat ik niet meer wist wat ik zelf leuk vond of graag deed.”

Je bent volgens Luna namelijk nooit te laat om iets aan te kijken of te veranderen. „Alles wat ik nu leer, daar kan ik nog dertig jaar profijt van hebben. Ik wil namelijk vooruit.”

Waarom de herkenning van KOPP voor Luna zo bevrijdend was

Luna spreekt al die jaren weinig over haar jeugd en de relatie met haar moeder. Maar daardoor voelt ze zich ook vaak onbegrepen en alleen. „De buitenwereld had lange tijd een goed en vertekend beeld van onze familie. Hoewel mijn broer niet meer over vroeger wil praten, doe ik dat met mijn zussen tegenwoordig wel. Inmiddels weten de mensen uit mijn directe omgeving uit wat voor gezin ik kom en het voelt goed om daar eerlijk over te zijn. Hoewel lang niet iedereen precies begrijpt wat ik heb meegemaakt, is de term KOPP voor mij enorm bevrijdend geweest.” 

Stel, je herkent iets in het verhaal van Luna? Dan moedigt ze je aan om hulp te zoeken. „Het is belangrijk dat je juist een expert of ervaringsdeskundige zoekt die meer over KOPP kan vertellen. Dan hoef je niet – zoals ik jarenlang heb gedaan – te worstelen en allerlei behandelingen te ondergaan. Het had mij zoveel kunnen helpen als ik op mijn twintigste al over KOPP had geweten.” 

Luna kijkt nu met meer rust terug op haar jeugd

Beide ouders zijn niet meer in het leven van Luna. Maar hoe kijkt ze nu – met een volwassen blik – naar de rol en aanpak van haar vader en moeder? „Ik kijk inmiddels met zachtheid naar mijn vader. Hij was een goed mens met onvermogens en kennelijk kon hij niet anders. Wat betreft mijn moeder denk ik dat ze niet alles bewust heeft gedaan. Ook zij heeft geen makkelijk leven gehad. Maar toch vraag ik me weleens af: ‘Wat als ik in een normaal gezin was opgegroeid?’ Ik heb inmiddels vrede leren sluiten met het feit dat mijn leven zo moest lopen. Maar ik ben blij dat ik rust heb en voor mezelf mag zorgen.”  

„Toch ben ik heel trots op mezelf en de kleine Luna”, vervolgt ze. „Ik heb een huis, baan, familie, vrienden, mijn financiën op orde en mijn leven loopt goed. Daarom vind ik het belangrijk dat er meer bekendheid aan KOPP wordt gegeven. Zeker als ik naar mijn jongere zelf kijk. Ik hoop dat ik kinderen zoals ik — door mijn verhaal te doen — een beetje op weg kan helpen.”

Vanwege privacyredenen is de naam van Luna gefingeerd. Maar door de veelvoud aan reacties op het verhaal van Ingrid Brummelhuis is het wel mogelijk om met Luna in contact te komen via dit e-mailadres.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• Wietske (41) was draagmoeder voor twee mannen en ziet hun zoon nog elke maand: ‘Ik blijf een rol spelen’
• Binnenkijken bij Dean Saunders: zijn opvallende woning met tropische tuin kost 550.000 euro
• Nederlanders sparen fors minder in 2026: vooral jongeren zien hun financiële buffer slinken
• DSW verhoogt zorgpremie met recordbedrag: verzekerden betalen in 2027 177 euro per jaar extra
• CBS ziet opvallend verschil: wie opgroeit in de bijstand heeft later ruim 3 keer zo vaak een uitkering

Geschreven door Julia Osendarp

Na haar opleiding aan de School voor Journalistiek komt Julia in het maatschappelijke werkveld terecht en begeeft ze zich in allerlei lagen van de journalistiek. Haar maatschappelijke achtergrond loopt later als een rode draad door haar journalistieke carrière heen en is terug te herkennen in haar verhalen.

Reacties