De verstoorde balans tussen Washington en Brussel

De onvoorwaardelijke steun van de VS aan Israël en de diplomatieke grenzen opzoekende stijl van Donald Trump, hebben de spanning die al geruime tijd in de trans-Atlantische betrekkingen was opgebouwd, zichtbaar gemaakt.

De strategische afstemming tussen Washington en Brussel is niet langer vanzelfsprekend, maar is verschoven naar een omstreden, kwetsbare en twijfelachtige basis.

De tijdens de Trump-periode geuite benadering dat de VS Europa niet zonder tegenprestatie zal verdedigen, was niet alleen verkiezingsretoriek, maar ook een signaal van een ommekeer in het Amerikaanse strategische denken. Het feit dat de NAVO niet langer alleen als veiligheidsparaplu fungeert, maar ook onderwerp van onderhandeling is geworden over de verdeling van de kosten, heeft in de Europese hoofdsteden voor ernstige onrust gezorgd. Deze situatie heeft ertoe geleid dat Europa de afhankelijkheid van de Europese veiligheidsarchitectuur van buitenaf in twijfel trekt.

Mentale breuk

Terwijl landen als Duitsland, Nederland en Polen vandaag de dag sneller reageren op het verhogen van hun defensiebudgetten, vindt er in de rest van Europa een diepere mentale breuk plaats. Deze breuk brengt de vraag naar voren: ‘Is veiligheid mogelijk zonder de VS en niet ondanks de VS?’ De heropleving van discussies over strategische autonomie binnen de Europese Unie is geen toeval, maar een noodzakelijk geopolitiek aanpassingsproces.

De onvoorwaardelijke houding van de VS in het Midden-Oosten, met name ten aanzien van Israël, leidt ook in de Europese publieke opinie tot een ernstige legitimiteitscrisis. Europa zit klem tussen zijn eigen waardensysteem en de pragmatische en soms eenzijdige stappen van Washington. Deze klem heeft niet alleen gevolgen voor het buitenlands beleid, maar ook voor de binnenlandse politieke verhoudingen.

De NAVO loopt in deze nieuwe situatie het risico haar vroegere aantrekkingskracht te verliezen. De militaire capaciteit van het bondgenootschap staat niet ter discussie, maar de politieke betrouwbaarheid en het principe van gelijkwaardig partnerschap worden in twijfel getrokken. Europa ziet nu duidelijker in dat het een strategische fout is om de veiligheid uitsluitend aan één bondgenootschap toe te vertrouwen.

Nieuw machtscentrum

Het resultaat is dat Europa op een historisch kruispunt staat. Ofwel herziet het de huidige afhankelijkheidsrelatie en bouwt het een evenwichtiger partnerschap op, ofwel bouwt het zijn eigen defensie- en buitenlandse-politieke capaciteit op en wordt het een nieuw machtscentrum. Beide scenario’s lijken pijnlijk, maar onvermijdelijk.

De trans-Atlantische betrekkingen zullen niet langer uit gewoonte worden gevoerd, maar op basis van herdefinieerde belangenbalansen. En dit is niet alleen een crisis, maar ook de voorbode van een nieuwe orde.

Reacties