Eva Munnik Opinie vandaag, 15:28

Leestijd: 4 minuten

Geen kerstboom meer in Groesbeek: ‘We schieten door als we voor inclusiviteit tradities opgeven’

Het Gelderse Groesbeek zet vanaf volgend jaar geen kerstboom meer neer bij het gemeentehuis. Mede omdat de gemeente open wil staan voor iedereen. Maar we hoeven onze eigen tradities helemaal niet in te leveren om inclusief te zijn. Integendeel.

Om goed samen te leven, geef je je gebruiken niet op, maar vier je ze juist samen, zegt Eva Munnik in een voor Metro geschreven opinie.

Natuurlijk zijn er veel ergere dingen dan een lichtsculptuur die de kerstboom vervangt in Groesbeek. Denk aan oorlog, de Belastingdienst, voor de zoveelste keer controle krijgen bij de zelfscankassa als je alles net perfect hebt ingepakt… maar toch erger ik me kapot als ik lees dat een dorp haar kerstboomtraditie afschaft. Weer ruilen we iets in waar velen gehecht aan zijn, mede uit angst dat iemand zich eraan zou kunnen storen. En hoewel daar soms zeker iets voor te zeggen valt, schieten we hier echt door.

De gemeente Berg en Dal, waar Groesbeek onder valt, komt vanaf 2027 met een lichtsculptuur van elf meter hoog in plaats van de traditionele kerstboom. Voor de duidelijkheid: dat is volgens de gemeente vooral vanwege praktische overwegingen: geen gedoe met het jaarlijks zoeken en vervoeren van een geschikte spar. Maar het is ook omdat de gemeente wil dat feestversiering bij iedereen past, zeggen ze. De kerstboom zou symbool staan voor een christelijk feest. Een lichtsculptuur zou daarom inclusiever zijn.

Waarom de kerstboom ouder is dan het christelijke kerstfeest

Een kerstboom is helemaal niet christelijk. Al ver voordat Kerstmis bestond, gebruikten mensen groenblijvende takken tijdens de midwinter, als teken van „de overwinning van het leven op de dood”, vertelt hoogleraar religiestudies Carole Cusack in National Geographic. De katholieke kerk moest lange tijd niets van de kerstboom hebben: eeuwenlang waarschuwde het Vaticaan tegen de heidense oorsprong ervan. Pas in 1982 verscheen er, op initiatief van paus Johannes Paulus II, voor het eerst een kerstboom op het Sint-Pietersplein in Rome.

Een kerstboom is helemaal niet religieus en kerst wordt in Nederland al lang niet meer alleen gevierd door mensen die elke zondag in de kerk zitten. Het is een cultureel feest, van Home Alone voor de honderdste keer kijken tot het kerstpakket op het werk en gourmetten met de (schoon)familie.

Van kerstdiner naar winterviering: kersttermen verdwijnen vaker

Die lichtsculptuur in Groesbeek is niet het eerste geval van kersttradities die worden aangepast. In het onderwijs verdwijnt het woord kerst soms geruisloos uit de agenda. Zo schrapte de Hogeschool Utrecht christelijke feestdagen als kerst en pasen uit het jaarrooster; ze heten voortaan ‘feestdag’. Het kerstdiner wordt op steeds meer scholen omgedoopt tot winterdiner en het kerstfeest is soms opeens een winterviering.

De reden is volgens mij niet zozeer dat leerlingen of ouders daar massaal om vragen; het gebeurt omdat we bang zijn iemand voor het hoofd te stoten. En zo verdwijnt een feest woordje voor woordje, tot er alleen nog een ‘winterviering’ en een ‘lichtsculptuur’ overblijven. Zonde.

Waarom tradities volgens onderzoek zorgen voor houvast en verbondenheid

Het afschaffen – of stukjes afschaven – van traditionele woorden en gebruiken is zonde, maar ook ronduit schadelijk. Want dat mensen ergens aan willen vasthouden, komt omdat dat een basisbehoefte is. Onderzoek naar tradities en rituelen laat zien dat ze bijdragen aan identiteit, continuïteit en welzijn. Gedeelde, oude gebruiken geven mensen een gevoel van houvast en verbondenheid.

De Vlaamse hoogleraar Ludo Beheyt wijst erop dat je eigen culturele identiteit een voorwaarde is om je open te kunnen stellen voor een andere cultuur, niet een obstakel. Wie voortdurend het gevoel krijgt dat alles wat vertrouwd is moet wijken, wordt daar eerder behoudender dan toleranter van.

Mag er dan nooit iets veranderen? Natuurlijk wel. Tradities gaan met hun tijd mee. In de negentiende eeuw vonden we ‘ganstrekken’ (don’t ask) en katknuppelen uiterst vermakelijk. Gelukkig niet meer. Sinterklaas gebruikt geen roe meer en Piet is – op de meeste plekken – niet zwart meer. Prima, zo’n kleine (mijns inziens terechte) aanpassing; het maakt het feest niet minder leuk. In tegenstelling tot een lichtsculptuur.

Is een kerstboom werkelijk een probleem voor inclusiviteit?

Wat bereik je met het weghalen van kerstbomen en het hernoemen van kerstdiners? Die gewoontes gaan niet gepaard met dierenmishandeling, wreedheid of stereotypen. Ik betwijfel ten zeerste of mensen uit andere culturen zo enorm op een aanpassing zitten te wachten. Ik ken genoeg ‘nieuwe Nederlanders’ die juist van de decembermaand genieten met de klokvormige lichtjes, de kerstbomen op straat en de liedjes.

Samenleven met mensen uit andere culturen wordt alleen maar lastiger als je wegpoetst wie je zelf bent. Wat nodig is, is tolerantie naar elkaar toe. Nieuwe Nederlanders hoeven niet beschermd te worden tegen onze tradities: ze kunnen er prima van meegenieten. Inclusief kerstboom.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• Miriam (32) leeft van 1317 euro per maand en heeft schulden: ‘Soms sla ik het avondeten over’
• Dit is de ‘gelukkigste baan’ in Nederland: 80.000 euro salaris als starter
• Groot onderzoek: koffie en thee boven 65 graden gelinkt aan tot 3 keer hoger risico op slokdarmkanker
• Louise (49) werkte op 9/11 op verdieping 101 en nam na het eerste vliegtuig een beslissing: ‘Dat betekende leven in plaats van dood’
• Energieprijzen op hoogste niveau in 3 jaar: met deze 6 simpele tips bespaar je dit najaar geld

Geschreven door Eva Munnik

Eva is freelance verslaggever en (eind)redacteur bij televisieprogramma’s, daarnaast schrijft ze en doet ze eindredactie voor magazines. Eva schreef zeven non-fictie boeken, haar nieuwste vormt een kritische filering van de corona-aanpak: De Covidstaat. Als het even kan doet ze dat schrijven vanuit bed, in haar heerlijke appartement aan de mooiste gracht van Amsterdam. Daar woont ze met haar man, dochter en twee katten.

Reacties