Rotterdam

De tumor ontmaskerd en opgeruimd door het immuunsysteem

De tumor ontmaskerd en opgeruimd door het immuunsysteem

Dora Hammerl, biomedicus. / Jaap van Rijn

Foto van 'Natalie Hansen'

4 FEB 2020

Aan de Erasmus Universiteit zijn honderden wetenschappers dagelijks bezig met nadenken. Ze onderzoeken de kleine en grote vraagstukken van het leven. Welke vragen zijn dat eigenlijk? En, wat hebben we daar als gewone mensen aan? Ga er even rustig voor zitten en denk mee met de onderzoeker. Deze aflevering: Dora Hammerl, biomedicus.

Wat wilde je worden toen je klein was?

Kapster.

Waarom ben je toch wetenschapper geworden?

Ik was altijd al nieuwsgierig. Toen ik een jaar of 14, 15 was, hadden we weleens wetenschapstijdschriften thuis, zoals Nature. En rond die tijd begon ik me af te vragen hoe cellen werken. Want hoe bizar is het eigenlijk dat we uit cellen opgebouwd zijn en toch kunnen nadenken en praten? En waarom worden we soms ziek, en hoe zorgt ons immuunsysteem er dan voor dat we weer gezond worden? Met die vragen ben ik moleculaire biologie gaan studeren.

Wat wil je nu weten?

Hoe we het immuunsysteem kunnen helpen om kanker op te sporen en op te ruimen. Ik onderzoek de interactie tussen tumorcellen en het immuunsysteem. Dat immuunsysteem is goed in het opsporen en uitschakelen van afwijkende cellen, die met bijvoorbeeld een ziekte of een fout. Kanker is daar een voorbeeld van en in veel gevallen doet het immuunsysteem ook bij die cellen zijn werk. Mensen krijgen geen kanker doordat hun immuunsysteem het voorkomt. In sommige gevallen geneest kanker vanzelf, net zoals dat gaat met een virus. Het verschil is dat tumorcellen veel slimme mechanismen hebben die je immuunsysteem tegenwerken en daardoor kunnen uitzaaien.

Hoe vaak komen we onder kanker uit, geholpen door ons immuunsysteem?

Dat is natuurlijk lastig te onderzoeken. Ik durf er ook geen cijfer aan te geven, maar ik denk dat er regelmatig fouten ontstaan. Bijna al onze cellen – dat zijn er rond de 37 biljoen – delen elke dag. De kans is groot dat er dan af en toe een foutje ontstaat. Ons immuunsysteem kan de foute cellen herkennen en verwijderen, en werkt dit niet, dan krijg je kanker. In sommige gevallen kan het immuunsysteem ook in latere stadia en zelfs zonder immuuntherapie de kanker herkennen en opruimen.

Waarom ruimt ons immuunsysteem niet alle kankers bij voorbaat op?

Omdat bijna alle tumoren goed de werking van immuuncellen kunnen onderdrukken. Dat is hoe ze overleven. In de tumor-immunologie onderzoeken we de mechanismen die de werking van T-cellen, de immuuncellen gespecialiseerd in het doden van een afwijkende cel, onderdrukken. Zo’n mechanisme kan zijn dat de tumor de T-cel buiten weet te houden, zich weet te verstoppen of een negatief signaal afgeeft zodat de T-cel inactief wordt. Over die mechanismen is nog niet zo heel veel bekend.

De tumor ontmaskerd en opgeruimd door het immuunsysteem

Dora Hammerl, biomedicus. / Jaap van Rijn

Kanker is eigenlijk fascinerend.

Zeker. Want hoe bestaat het dat er zoveel misgaat in kankercellen, terwijl ze toch steeds overleven met allemaal slimme mechanismen. Kankercellen doorlopen eigenlijk een hele korte evolutie. Ze passen zich razendsnel aan aan hun omgeving, waardoor ze steeds langer leven, fitter zijn en verder groeien. Dat is ook de reden dat ze vrij snel resistent worden tegen bijvoorbeeld een chemo of andere therapie en zelfs tegen immuuntherapie. Er is vaak wel een immuunrespons, gericht tegen de tumor. Maar de tumor past zich snel aan en groeit daarna vaak gewoon verder.

Waarom kan immuuntherapie soms wel werken? 

We geven het immuunsysteem eigenlijk een soort duwtje, waardoor het beter zijn werk kan doen. Dat doen we door de mechanismen die tumorcellen gebruiken tegen immuuncellen te leren kennen en uit te schakelen. Als we de mechanismen beter snappen die tumorcellen gebruiken tegen de immuuncellen, kunnen we de immuuntherapie verbeteren. Bij bloedkanker en huidkanker werkt immuuntherapie al heel goed, zelfs als de ziekte helemaal uitgezaaid is. Maar het werkt veel minder goed bij andere typen kanker, zoals de agressieve vorm van borstkanker waarmee ik werk. Dat is de ’triple negative’, waarbij de tumorcel drie verschillende receptoren mist waardoor andere therapieën niet werken. Je ziet dat er enorm veel immuuncellen in die tumoren zitten, maar die doen hun werk niet goed. Toch werkt immuuntherapie bij ongeveer 20% van de gevallen, waarbij af en toe een patiënt met de uitgezaaide ziekte helemaal geneest.

Is alleen immunotherapie dan afdoend?

Niet altijd, want de tumorcellen ontwikkelen zich te snel en gebruiken te slimme (immuuncel-remmende) mechanismen. Vaak opereren we ook, geven chemo, bestraling of bestaande medicijnen die de tumorcellen tegenwerken. We krijgen de werking van tumorcellen steeds beter in kaart. Daardoor kunnen we bij bepaalde soorten kanker immuuntherapie in een specifieke combinatie met andere medicijnen geven, zodat het voor een bepaalde patiënt heel goed werkt.

Is immuuntherapie een hype?

Ik vind de hype wel terecht. Opeens was er voor uitgezaaide (stadium 4) huidkanker en bloedkanker een therapie die bij de meerderheid van de patiënten werkte. Die zouden anders misschien zijn overleden, want voor de uitgezaaide ziekte is het soms het enige dat nog werkt. Ik ben natuurlijk wel bevooroordeeld, maar ik geloof erin. Het is een erg jong onderzoeksveld, maar de ontwikkelingen gaan razendsnel. Stel dat ik zelf ooit ziek word, dan zou ik zeker voor immuuntherapie kiezen.

Is het moeilijk te voorspellen of de therapie aanslaat?

Het is niet makkelijk, maar we worden er steeds beter in. We kunnen in sommige gevallen kijken naar biomarkers, zoals we dat bijvoorbeeld ook met hormoontherapie bij borstkanker doen. Hebben de tumorcellen van de patiënt wel receptoren voor hormonen? Alleen dan heeft die patiënt namelijk baat bij hormoontherapie, want dat is niet bij iedereen hetzelfde. Je weet nooit 100 procent zeker of iets aanslaat. Maar we kunnen steeds beter voorspellen welke combinatie het best werkt voor iemand.

Maakt immuuntherapie de gezondheidszorg onbetaalbaar? Of juist niet?

Onderzoek is heel duur. Immuuntherapie is niet een stofje wat je ‘even’ maakt. Naast immuun checkpoint inhibitors zijn er ook nog andere vormen van immuuntherapie, zoals adoptieve T-cel-therapie, het onderzoek dat wij uitvoeren. Dit houdt in dat je T-cellen uit iemands bloed haalt, ze activeert, ze verandert zodat ze beter werken tegen tumorcellen en ze teruggeeft aan de patiënt. Dit is een veelbelovende vorm van immuuntherapie die nog veel verder ontwikkeld moet worden. En dat gaat uiteindelijk over geld. Er is eigenlijk nooit genoeg geld voor onderzoek en klinische studies. En zelfs wanneer een nieuwe vorm van immuuntherapie is doorontwikkeld en toegelaten, blijft het vaak een duur medicijn.

Je kunt op dit moment niet voor de zekerheid immuuntherapie aan elke patiënt geven, dat geld is er gewoon niet. Als je goed kunt screenen, komt het alleen terecht bij de mensen bij wie het helpt. Het wordt in de loop van de tijd ook wel goedkoper. Zo is bijvoorbeeld nog niet duidelijk hoeveel immuuntherapie genoeg is. Als je maar één keer een infuus hoeft in plaats van tien keer, dan scheelt dat enorm in de kosten. Of als een combinatie met een ander medicijn de werking verbetert. Individuele screening gaat ons helpen de zorg betaalbaar te houden. Ik verwacht dat er in de toekomst ook minder mensen zullen overlijden aan kanker, als de screeningstechnieken en selecties van gerichte combinaties nog beter worden.

Kun je ook immuuntherapie krijgen in plaats van een operatie of chemo?

Als je kanker hebt in een beginstadium, is het vaak wel slim om de tumor operatief te verwijderen. Dat is heel effectief. Immuuntherapie heeft ook bijwerkingen, namelijk het risico op verschijnselen van een auto-immuunziekte waarbij ook gezond weefsel aangevallen wordt door het immuunsysteem. Uitgezaaide kanker kun je vaak niet weghalen, en dan is een chemo ook slim om eerst – misschien heel even – te geven omdat veel tumorcellen dan doodgaan en het immuunsysteem daardoor de kankercellen beter herkent. En dan zijn er ook nog allerlei medicijnen die de immuuncel-remmende mechanismen van tumorcellen tegenwerken. Vaak zijn dit bestaande medicijnen gemaakt voor een andere toepassing. Een combinatie van therapieën werkt heel goed: tegelijk meer actieve T-cellen naar de tumoren en de tumoren zelf verzwakken. Ik denk dat dit de toekomst is.

Wat wetenschappers dus te doen staat, is de ‘trucs’ van specifieke tumoren leren omzeilen.

Klopt. Tot nu toe activeren we vooral de T-cellen, dus die speciale immuuncellen die afwijkende elementen doden. Maar als we de dominante mechanismen, de ‘truc’ van de tumor, begrijpen, kunnen we daar een therapie voor ontwikkelen en deze combineren met standaard immuuntherapie. In de kliniek zou je dus patiënten moeten screenen voor dat soort mechanismen om ze een gerichte combinatietherapie te kunnen geven. Dat is dus niet helemaal individueel, maar het gaat wel een beetje die kant op.

Welk dieet moet ik volgen om mijn immuunsysteem te boosten

Mijn gouden tip: kijk niet te veel naar dat soort studies. Er zijn eigenlijk nauwelijks directe verbanden te leggen met bepaalde voedingsstoffen. En als ze er zijn, zijn ze piepklein en worden ze soms enorm opgeblazen. Dan lees je bijvoorbeeld dat je lievelingseten de kans op een bepaalde kanker met 50% verhoogt. Maar als die kans van 0,5% naar 0,75% gaat, wat betekent dat dan helemaal? Moet je dan je lievelingseten niet meer eten? Dat denk ik niet. Eet gezond en wees niet preventief bang. Smeer je in voor je in de zon gaat liggen, want van onbeschermd zonnen krijg je echt huidkanker. En roken heeft een bewezen effect op het krijgen van longkanker. Dat moet je ook gewoon laten.

Promotieonderzoek

Dora Hammerl doet promotieonderzoek naar de mogelijkheden van immuuntherapie voor patiënten met triple negative borstkanker in het Laboratorium Tumor Immunologie (onder leiding van Reno Debets), bij Interne Oncologie op het Erasmus MC. Ze studeerde moleculaire biologie en studeerde cum laude af in biofarmaceutische wetenschap. Dora deed anderhalf jaar immunologisch onderzoek bij het prestigieuze La Jolla Institute for Immunology in San Diego. Ze publiceerde verschillende wetenschappelijke artikelen.


De reservebank van Feijenoord in Oost-Berlijn, derde van links Coen Moulijn. Na het zien van het onbespeelbare veld meldde hij zich vrijwillig aan als reserve.

Door het oog van de naald

Foto: Archief FSV de Feijenoorder/Piet Bouts

Foto van 'Metro'

23 MRT 2020

‘Daar kan ik toch niet op voetballen?’, denkt Coen Moulijn als hij in maart 1970 het veld van tegenstander Vorwärts Berlin ziet. De ‘grasmat’ is een ijsbaan waarop Oost-Berlijnse soldaten met man en macht zand hebben gegooid, dit om de stijf bevroren ondergrond nog enigszins bespeelbaar te maken. Scheidsrechter Jones keurt het veld als bespeelbaar. Feijenoord speelt vervolgens misschien wel de lelijkste wedstrijd op weg naar de Europa Cup.

Tekst: Ellen Mannens

Drie maanden eerder gooide het elftal met Willem van Hanegem en Wim Jansen nog hoge ogen door als onbekende Nederlandse club regerend Europees en wereldkampioen AC Milan uit te schakelen. Maar tijdens de ontmoeting met de relatief onbekende club Vorwärts Berlin hangt de Europa Cup-winst ineens aan een zijden draadje. Vorwärts is in niets een standaardclub, waardoor de wedstrijd in geen enkel opzicht een gewone klus zou worden. De inwoners van Oost-Berlijn blijken weinig op te hebben met Vorwärts, want dat is een legerclub die van Leipzig naar Oost-Berlijn was verplaatst en dus geen enkele binding met de stad heeft. De tribune is gevuld met soldaten die hun maatjes komen aanmoedigen.


Likeability of6

Op zoek naar De Nieuwspeper?

Foto van 'Metro'

15 APR 2019

Op zoek naar De Nieuwspeper? Hier vind je de laatste editie van de krant, met pittig en inspirerend nieuws voor en door Rotterdammers. Positief waar het kan, kritisch waar het moet. De Nieuwspeper helpt Rotterdammers door het beste uit hun stad te halen door het brengen van nieuws en achtergrondverhalen. Klik snel door!


like
user_5af32877d2d80c27b0516d4183b0065549bd2dc7_avataruser_338cfda49564b023f573ae21526b7587cfe2066a_avatar

Hamit Karakus had mede invloed op het succes van Katendrecht

Jezelf blijven ontwikkelen

Foto van 'Jaap van Rijn'

23 MRT 2020

Dat Hamit Karakus ooit veel invloed in Rotterdam zou krijgen, was nauwelijks voorstelbaar toen hij in 1965 het levenslicht zag op het platteland van Centraal-Anatolië in Turkije. Hij heeft dan ook een lange weg te gaan voordat hij geïnstalleerd wordt als Rotterdamse wethouder en locoburgemeester in woelige tijden.

Het hobbelige levenspad van Hamit Karakus levert een interessante biografie op. Achter de sombere boekcover gaat een door hem verteld opvallend inspirerend verhaal schuil. Hamit Karakus leert als peuter wat leven is in een diverse samenleving. De inwoners van de van oorsprong nomadendorpen hebben allemaal zo hun eigen kenmerken, denk aan een dorp met lichtgekleurde mensen, blond haar en blauwe ogen, een dorp met voornamelijk lange mensen en een dorp met inwoners die uiterlijk sterke Aziatische trekjes hebben. Gehuwd wordt er vooral in familieverband. In de gemeenschappen speelt geld nauwelijks een rol, ze functioneren als ruileconomietjes. Dat verandert als veel mannen naar Europa trekken voor werk. Ook Hamits vader volgt dit spoor en komt via Duitsland in Steenwijk terecht. De gezinshereniging vindt plaats als Karakus 8 jaar oud is. Deze hereniging is geen succes, zijn ouders zijn uit elkaar gegroeid. Na een paar jaar keert Hamit met zijn moeder terug naar Turkije, om vervolgens in 1978 zonder zijn moeder terug te keren in Steenwijk.


Ook het werk van Jacques Schoufour: de tot op vandaag durende schaalvergroting van de Rotterdamse haven.

Bouwers van Rotterdam

Foto van 'Jaap van Rijn'

23 MRT 2020

De afgelopen maanden verschenen er aardig wat biografieën van Rotterdammers die mede de stad en haven vormgaven. De Nieuwspeper pikt er twee uit die wat minder aandacht kregen, maar meer verdienen: die van havenman Jacques Schoufour en die van ex-wethouder Hamit Karakus. Schoufour bepaalde vanaf de oorlog mede het gezicht van de haven, en Hamit Karakus dat van de stad. Zonder hen zou Rotterdam er waarschijnlijk anders hebben uitgezien. Jacques Schoufour en Hamit Karakus werkten beiden mee aan hun biografie.

Het duurt even voordat Jacques Schoufour (1927-2014) op stoom komt. Zijn schoolcarrière is mede door de Tweede Wereldoorlog geen doorslaand succes. Daarom stuurt zijn vader hem direct na de oorlog naar Londen. Daar mag hij in de haven, naar eigen zeggen onder erbarmelijke omstandigheden, sjouwen, kolen scheppen en stinkende beenderen lossen. Na deze harde leerschool keert hij terug naar Rotterdam, waar hij de spectaculaire schaalvergroting van de haven mede gaat vormgeven. Deze inspanningen maken Rotterdam in 1962 tot de grootste haven ter wereld.


Ondergronds uitwijken

Ondergronds uitwijken

Ondergronds uitwijken | Foto: Gijs de Roy.

Foto van 'Metro'

23 MRT 2020

Onderduiken in een atoombunker? Het kan nog steeds: virtueel of in levende lijve. Verscholen in de Westzeedijk, vlak naast de Kunsthal, zit een stukje geschiedenis verborgen onder de grond. Dankzij Stichting Cultureel Erfgoed Koude Oorlog en de augmented reality-app* van Must See is deze parel uit de vergetelheid gehaald. Een videocrew van RET Uitwijkers neemt polshoogte en wordt teruggeworpen in het tijdperk van de Koude Oorlog.

Tekst: Cindy Mirande

Drie mannen in een uniform van de Bescherming Bevolking (BB) onderwerpen de crew aan een beveiligingsprotocol waar je u tegen zegt. Zelfs de geigerteller komt eraan te pas. Schuilen voor een atoomaanval doe je niet even. Je zit twee dagen opgesloten in een kleine ruimte. Het proviand: droge biscuits. Je doet je behoefte op een emmer. Ook moet je voortdurend aan een ventilatiewiel draaien voor zuurstoftoevoer.


Een pleidooi voor kleur in Nederlandse films

Een pleidooi voor kleur in Nederlandse films

Leyla de Muynck.

Foto van 'Helmut de Hoogh'

19 MRT 2020

Het blauw in De Esch, het rood aan de Binnenrotte en het groen van het Lage Bergse Bos: in Drama Girl vangt filmregisseur Vincent Boy Kars (29) de kleuren van Rotterdam. Tegelijk verwerkt hij het verdriet over de vroegtijdige dood van zijn vader.

„Rotterdam is de eerste plek waar ik me echt thuis voel”, zo trapt filmregisseur Vincent Boy Kars het gesprek af. In 2009, hij is dan 18 jaar, heeft hij zijn vwo-diploma op zak en verhuist hij van het Overijsselse dorp IJsselmuiden naar zijn nieuwe, grootstedelijke thuishaven. „Ik kende Rotterdam vanuit de hiphopcultuur, van videoclips.” Zo’n 10 jaar later vindt hij al fietsend drie Rotterdamse plekken die zijn meest recente film Drama Girl meer kleur geven.

„Rotterdam is nog zo onderbelicht, er zijn zoveel onontdekte plekken die nog nooit in een film voorbij zijn gekomen. Ik hou van kleur en vind het jammer dat die in de Nederlandse film niet echt meer een rol spelen. Ik wilde een film maken met veel primaire kleuren. Het blauw en wit van het voormalige waterfiltergebouw in De Esch vind ik prachtig. Aan de Binnenrotte ontdekte ik een flat met een prachtige rode zijkant. In het knalgroene Bergse Bos zie je een meisje in een knalgeel jurkje huilen bij een rode auto. Misère in een kleurrijke wereld.”


Initiatief Theater Rotterdam maakt Schouwburgplein klimaatneutraal

Initiatief Theater Rotterdam maakt Schouwburgplein klimaatneutraal

Het verduurzaamde Schouwburgplein moet een voorbeeld voor de hele wereld worden. / 7 Square Endeavour

Foto van 'Helmut de Hoogh'

18 MRT 2020

Vijf jaar wordt er nu gewerkt aan 7 Square Endeavour, het initiatief van Theater Rotterdam om het Schouwburgplein klimaatneutraal te maken. Procesmanager Jeroen de Leeuw: “Hier kunnen we een verschil maken.”

“Het begon met de droom om de groenste Schouwburg van Nederland te worden”, zo vertelt procesmanager Jeroen de Leeuw. “Je kunt veel klimaatvriendelijks doen aan het gebouw, maar al snel kom je erachter dat veel maatregelen van daarbuiten moeten komen. Zo is 7 Square Endeavour ontstaan.” Al snel sluiten de Doelen en de Vereniging Verenigd Schouwburgplein zich aan bij het initiatief van Theater Rotterdam. Op 28 april 2015 worden de eerste handtekeningen gezet van de publiek-private alliantie. Het doel is om het Schouwburgplein in 2030 met tal van maatregelen volledig klimaatneutraal te maken. De kans van slagen is groot, “want”, zo vertelt De Leeuw, “we zijn een interessant testgebied. Het werkt omdat we samenwerken en allemaal hetzelfde willen.”

7 internationale cultuurpleinen


De buurt staat achter je!

De buurt staat achter je!

De buurt staat achter je! / Unsplash

Foto van 'Metro'

18 MRT 2020

De impact van het coronavirus op onze samenleving is groot. Er zijn grote zorgen maar het maakt ook veel positieve energie los. Initiatieven om hulp te bieden vinden elkaar. De welzijnsaanbieders in Rotterdam, verenigd in Win010 (Welzijn in Rotterdam), werken intensief samen. Dit doen we met de gemeente en veel actieve mensen en andere organisaties in de stad. We zien dat veel Rotterdammers zich nu extra in willen zetten en iets willen betekenen voor buurtgenoten die hulp nodig hebben.

In alle Rotterdamse gebieden hebben de welzijnsorganisaties een belteam. Daar kan iedereen terecht die praktisch hulp nodig heeft of gewoon een praatje wil maken en een luisterend oor nodig heeft. Rotterdammers die iets willen doen voor een buurtgenoot kunnen zich bij het belteam in hun gebied melden. Onder aan dit bericht staan voor alle gebieden de nummers die hiervoor bereikbaar zijn. De belteams zoeken ook actief contact met buurtbewoners die de weg naar ons minder makkelijk weten te vinden. De gemeente biedt informatie en hulp via het nummer 14010. Met hen hebben we een directe verbinding gerealiseerd met de bellijnen.

We kennen in de gebieden en in de stad veel grote en kleine ondernemers die klaar staan om te helpen bij personenvervoer zoals Trevvel en bedrijven die willen helpen door dagelijkse levensbehoeften, zoals levensmiddelen en hygiëne-artikelen ter beschikking te stellen. Met hen zijn we volop in gesprek om zo snel mogelijk iets te regelen voor elke buurt.


'Eigenlijk vind ik Rotterdammers vriendelijk, maar dat hoor je zelden'

'Eigenlijk vind ik Rotterdammers vriendelijk, maar dat hoor je zelden'

Art Collart.

Foto van 'Metro'

3 MRT 2020

644.618 Rotterdammers maken Rotterdam tot een gemeenschap met een Rotterdamse identiteit. Art Collart (37), Rotterdammer 580.761, woont sinds 2005 in de stad. Hij ontwikkelde de educatie voor Villa Zebra en doet dit sinds kort bij het Chabot Museum. Art werkt daarnaast als grafisch ontwerper van boeken voor kunstenaars en kunstinstellingen. En hij is vader van twee kleuters.

Hoe kom je in Rotterdam terecht? 

Ik kom uit Eindhoven, en hoewel ik naar de Rotterdamse kunstacademie ging, wilde ik gewoon in Eindhoven blijven wonen. Ik had niks met Rotterdam. Maar na een halfjaar wist ik: Rotterdam gaat het worden. Waarom is lastig te zeggen. Ik voelde me er thuis. Op mijn gemak.


De scherpe blik van Theo verjaart niet

De scherpe blik van Theo verjaart niet

Theo Gootjes. / Foto: Jaap van Rijn

Foto van 'Jaap van Rijn'

3 MRT 2020

Het was nog nooit zo druk geweest in de sfeervolle kapel, zo trapte directeur Deirdre Carasso van Stedelijk Museum Schiedam de zaterdagmiddag af. De aanleiding: de opening van de exposities Realisme nu en Zwart-Wit met werk van de in Rotterdam geboren en getogen Schiedammer Theo Gootjes. 

Zo populair is dus tekenaar Theo Gootjes: na afloop van de officiële opening wilde de halve zaal hem feliciteren. Of was het de fantastische realistische kunst van jonge kunstenaars die zoveel mensen op de been bracht? Wellicht. Maar, gezien de ontvangst en de reacties op zijn toespraak, had ook gastspreker Maarten van Rossem de hand in de hoge opkomst. Zijn fans werden op maat bediend, want Van Rossem hield een eigenzinnig, hilarisch betoog.

Terwijl een zaal verderop de wachttijd om werk van de modernist Mark Rothko te kunnen zien opliep tot vijftig minuten, maakte de historicus de Amerikaanse schilder uit voor oplichter en gaf vervolgens de naar Amerika uitgeweken schilder Willem de Kooning onderuit de zak. Van Rossem is dan ook geen liefhebber van abstracte kunst dat volgens hem “het schilderij reduceert tot niet meer dan een verfhuid op het doek”. De kunst raakte door deze stroming in de greep van een avantgardistische obsessie. Van Rossem kun je meer een plezier doen met de realistische weergaven van 19e eeuwse schilders die naam maakten onder de noemer ‘Haagse School’.


Erwin Mahroug wil van Rotterdam het wereldcentrum breakdance maken

Erwin Mahroug wil van Rotterdam het wereldcentrum breakdance maken

Erwin Mahroug. / Foto: Jaap van Rijn

Foto van 'Helmut de Hoogh'

3 MRT 2020

Sterren als Beyoncé, Justin Bieber en Madonna maakten dankbaar gebruik van zijn All Stars Team. Met zijn website BBoy World zet Erwin Mahroug (39) de wereldstandaard voor breakdance. Van zijn eigen stad Rotterdam wil hij nu een internationaal podium voor b-boys maken. Zeker nu de dans olympisch wordt.

„Kijk”, zegt Erwin Mahroug. „Veel mensen geloven het niet als ik over mijn werk vertel. Het is te groot om te bevatten.” Hij laat de nieuwste moves van een breakdancer op zijn iPad zien. „Vier dagen geleden gepost en nu al 15 miljoen views.” Het slungelige jochie van Zuid dat zich in de jaren 90 breakdancer Erwin123 noemde, is in twee decennia uitgegroeid tot een influencer met wereldwijde invloed.

Tv-monteur van Zuid


Tijd voor een ode aan 50 jaar pop- en rockmuziek

Tijd voor een ode aan 50 jaar pop- en rockmuziek

Spectaculaire Pink Floyd-show tijdens Pink Project 2019. / Pink Project

Foto van 'Jaap van Rijn'

27 FEB 2020

Precies 50 jaar na het Holland Festival in Rotterdam een ode aan pop en rock organiseren is een goed idee. Popfestival ODE presenteert een indrukwekkend programma, dat zich uiteraard in Ahoy gaat afspelen. Immers, hier gaven talloze grootse artiesten legendarische concerten.

Veel jongeren, jongere ouderen en oudere jongeren voelen zich anno 2020 aangesproken door classic rock & pop. De presentator van het festival en muziekliefhebber Eric Corton stelt dat “Popfestival ODE een bijzonder popfestival moet worden met bekende nummers van de crème de la crème uit de recente muziekgeschiedenis. Muziek van grote legendes die niet of nauwelijks meer live te zien zijn.”

Geslaagde cover- en tributebands kunnen met hun show en spelniveau de bezoekers veel bieden. Ze komen dicht bij het origineel. Wie de festivallijst doorneemt en de bands op YouTube checkt, kan niet anders dan concluderen dat ODE een sterk en goed gevarieerd programma biedt van onder meer hardrock, new wave, disco, funk, reggae, pop en coun-tryrock. Neem bijvoorbeeld de Britse Ultimate Eagles en The Cavern Beatles. Deze bands laten met muzikaal vakmanschap vergeten dat je niet naar de originele acts kijkt. Dj Chris Evans van BBC 2 beoordeelde een optreden van de Ultimate Eagles dan ook als “the best Eagles show in the world”. Ook Nederlandse acts spelen op hoog niveau het repertoire van hun helden. Zoals Pink Project, dat een spectaculaire Pink Floyd-show brengt. Daarnaast maken de Vipers met Queen indruk met hun optredens. Bekende Nederlandse artiesten als Charly Luske en Bo Saris brengen een smaakvol eerbetoon aan respectievelijk George Michael en Michael Jackson. Met zulke bands en artiesten is een muziekfeest gegarandeerd.


Het ambacht: met de handen én het hoofd werken

Het ambacht: met de handen én het hoofd werken

Elrie Bakker-Derks besloot de Ambachtsacademie op te richten. /Jaap van Rijn

Foto van 'Jaap van Rijn'

22 FEB 2020

Door de vergrijzing en een groeiend tekort aan rechterhanden verdwijnt vakmanschap. Omdat de samenleving de komende jaren in toenemende mate een beroep op ambachtslieden zal doen, besloot Elrie Bakker-Derks de Ambachtsacademie op te richten.

Zij wist waar zij aan begon, want ze was eerder voorzitter van het Hoofdbedrijfschap Ambachten. Dat had als taak de sociaaleconomische ontwikkelingen in de aangesloten branches te bevorderen. In 2015 hief de overheid alle bedrijfschappen op, de markt moest zijn werk doen.

Instroom van ambachtsmensen


Leermeester bij de Ambachtsacademie: Het moet dus wel klikken

Ondernemen in Rotterdam: 'Het moet dus wel klikken'

Ronald Schaeffer en zijn vader Johan hebben met De KlusBij een goedlopend klusbedrijf in Rotterdam Noord. /Jaap van Rijn

Foto van 'Jaap van Rijn'

22 FEB 2020

Het viel vakman Ronald Schaeffer van De KlusBij bij een bijeenkomst weer eens op: veel van zijn collega’s vergrijzen. Die vergrijzing zet ook door in andere gespecialiseerde beroepen.

Al deze grijze koppies beschikken echter over een schat aan vakkennis. Het zou eeuwig zonde zijn als deze kennis na hun pensionering niet meer beschikbaar is. Dat vind Ronald Schaeffer ook. Daarom meldde hij zich aan als leermeester bij de Ambachtsacademie.

De KlusBij


Wandtapijt vat Rotterdam krachtig samen

Wandtapijt vat Rotterdam krachtig samen

De ontwerpers Rens Muis en Pieter Vos van het grafisch atelier 75B.

Foto van 'Metro'

22 FEB 2020

Hoezeer Rotterdam de laatste 20 jaar veranderde, kun je niet alleen op straat zien. Want genoeg typisch Rotterdamse zaken onttrekken zich aan het oog.

De ontwerpers Rens Muis en Pieter Vos van het grafisch atelier 75B, inderdaad vernoemd naar het huisnummer, maakten in opdracht voor Rotterdam Culturele hoofdstad 2001 een poster en een wapen vol Rotterdamse symbolen. Die actie is een herhaling waard.

Logo's ontwerpen


De onstuitbare opmars van de tattoo

Henri Beunders.

Foto van 'Metro'

22 FEB 2020

Steeds meer mensen in het Westen laten een tattoo zetten. Waar komt die behoefte vandaan? En wat zegt deze rage over onze samenleving? Het fenomeen tattoo kreeg Henri Beunders in zijn greep. Met als uiteindelijk resultaat het boek Optocht der tattoos.

De vaderlandse oppertatoeëerder Henk Schiffmacher zal in het volgelopen debatcentrum Arminius het eerste boek van Henri Beunders in ontvangst nemen. Maar voor het zover is, vertelt Beunders waarom hij de tattoo wilde onderzoeken. Hij was tot eind 2019 hoogleraar Maatschappij, Media en Cultuur aan de Erasmus Universiteit en beschreef vele culturele verschijnselen, zoals onder meer Big Brother. Voor de tattoo blijkt hij een blinde vlek te hebben. Zijn ogen gaan pas open als familieleden hem met hun tattoos confronteren. Dat hij de opmars van de tattoo door alle rangen en standen negeerde, motiveert hem om de schade in te halen door zo’n beetje elk aspect van dit fenomeen vanaf de jaren 60 in het boek te bespreken.

De tattoo van prins Bernhard


Pleasen en schuren volgens Flip Noorman

Foto: Lindy Balduk

Foto van 'Helmut de Hoogh'

4 FEB 2020

Hij trekt dit seizoen volle zalen, vooral als hij zijn Leonard Cohen-liedjes vertolkt. Met eigenzinnige arrangementen en Nederlandstalige teksten geeft Flip Noorman (31) aan dat oeuvre zijn eigen draai. Tussendoor werkt de Rotterdamse zanger met zijn band De Noormannen aan twee gloednieuwe shows.

Voor relaxte loungebanken is in zijn bovenwoning in de wijk Blijdorp geen plaats. En een tv-toestel wil hij niet. Maar muziek geeft Flip Noorman alle ruimte. Een keyboard staat klaar om te bespelen en aan de muur hangen zes gitaren voor het grijpen. Het toilet is voorzien van een ukelele, want je weet maar nooit wanneer je wordt overvallen door muzikale invallen.

Hanenkam


Bieren met de Burgemeester

Bieren met de Burgemeester

Foto van 'Metro'

4 FEB 2020

Kwaliteit bieden in een informele sfeer: het is een trend in de luxe horeca. Dat laat ook de nieuwe Michelin-gids zien. Deze horeca kiest vaker voor een meer ongedwongen sfeer. En menig café dat sowieso laagdrempelig is, maakt met kwaliteit steeds vaker het verschil. Dat is ook de ambitie van Anne Satter en Merijn Roon van De Burgemeester.

Inmiddels draait hun proeflokaal De Burgemeester op de hoek van de Burgemeester Meineszlaan en de Vierambachtsstraat alweer een jaar. De loop zit er zichtbaar in, het uitzicht op de Heemraadssingel mag er zijn. Wonen er in deze buurt voldoende mensen die mooie bieren, wijnen en de sfeer van een proeflokaal waarderen? Blijkbaar wel. Een indicatie is de titel Favoriete Nieuwkomer 2019 die De Buik organiseert. De Burgemeester pakte de vijfde plaats. Weet: de stemmers zijn mensen die fan zijn van een bepaald adres. Dat is best een prestatie, want er is keuze zat: verleden jaar openden meer dan 50 zaken de deuren, het kan niet op in Rotterdam. Hoe verklaren Anne Satter en Merijn Roon de aanloop?

Avondcafé


Ervaar de geheimen van het atelier

Ervaar de geheimen van het atelier

Ervaar de geheimen van het atelier

Foto van 'Jaap van Rijn'

27 JAN 2020

Menig kunstwerk ontstaat in het atelier, een ruimte waar maar weinig mensen komen. Het is dan ook een goed idee om dat atelier voor het publiek open te stellen. Boijmans en Museum Rotterdam laten het niet bij een idee. Ze sloegen de handen ineen en presenteren met Ateliergeheimen van Rotterdam een intieme ervaring.

De samenwerking tussen de twee musea kent een voorgeschiedenis die ver teruggaat in de tijd. Tot 1935 deelden de musea het Schielandhuis. Het heeft dus 85 jaar geduurd voordat zij elkaar weer onder één dak ontmoeten. Daar moest wel de verbouwing van Boijmans aan te pas komen. Het ontheemde kunstinstituut trekt nu tijdelijk in bij de ‘buren’.

De musea presenteren met Ateliergeheimen niet alleen de werkplekken en attributen zoals een werkjasje, kookspullen, een verfkist en meubels van historische en levende Rotterdamse kunstenaars. Ook de sfeer van het atelier is overgenomen. Zo springen bij binnenkomst direct de verfspatten op de vloer in het oog. De tentoonstelling schenkt onder meer aandacht aan het leven en werk van de niet meer in levende zijnde Rotterdammers Hendrick Sorgh, Pieter de Hooch, Nicolaes Muys, George Breitner, Kees van Dongen en Dolf Henkes. Er valt in het museumatelier genoeg te zien, maar verwacht geen action painting of Turks Fruit-achtige uitspattingen (check YouTube). Een anekdote van de Rotterdamse schrijver Hans Sleutelaar geeft een idee van het atelier van Dolf Henkes in een van de oude koopmanshuizen aan het Haringvliet.