Etnisch profileren, wat is dat eigenlijk?

31 mei 2016 om 10:34 door Wouter van Loon
Etnisch profileren, wat is dat eigenlijk?
Foto: ANP

Een storm van kritiek op de politie in Zwolle, nadat zij rapper Typhoon aan de kant van de weg hadden gezet omdat hij in een dure auto reed. Wat is er precies aan de hand?

Waarom werd Typhoon aan de kant gezet?

Het was een doorn in het oog van de politie: criminelen die in hun dure auto door stadscentra paraderen. Criminaliteit mag niet lonen, zo was de gedachte en die criminelen moeten dus worden aangepakt.

Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. De politie kan wel een vermoeden hebben dat iemand crimineel is, maar zo lang die niet is veroordeeld valt er niet zo veel tegen te beginnen. Iemand kan namelijk ook lang gespaard hebben voor zo'n dure auto.

Daarom hanteren veel gemeenten een zogenaamde 'patseraanpak': ze zetten vaak jonge gasten die met een dure auto rondrijden aan de kant, en vragen hoe hij die heeft kunnen betalen. Door een maas in de wet kan de auto ook in beslag worden genomen als er geen veroordeling is. Daar begon Amsterdam in 2005 mee, maar al snel pakten ook andere plaatsen het op. Met die aanpak worden jaarlijks voor honderden miljoenen aan auto's en andere dure spullen in beslag genomen.

Wat is het probleem?

Het was niet de eerste keer dat hij aan de kant werd gezet, zo stelt Typhoon in een bericht op Facebook. „Dit is helaas de zoveelste keer dat dit mij overkomt en dan ben ik nog 'bekend' en is de sfeer na herkenning minder gespannen", aldus de rapper. „Velen hebben dat voorrecht niet."

Volgens Typhoon heeft dat te maken met zijn huidskleur. En hij is niet de enige. Gerald Roethof, een Amsterdamse advocaat met Surinaamse roots, werd ook al eens aan de kant gezet omdat hij een dure auto heeft. „Vrijwel alle agenten kennen mij, ze laten me met rust. Maar onlangs werd ik aangehouden door twee nieuwe agenten. Ik was verdacht, een zwarte man in een chique auto", vertelde hij in de Volkskrant.

'Etnisch profileren' is volgens mensenrechtenorganisatie Amnesty Internernational een groot probleem in Nederland. „Etnische minderheden worden in Nederland vaker onderworpen aan politiecontroles dan 'witte' Nederlanders", staat op de site te lezen.

Amnesty deed een paar jaar geleden een testje, waarin drie blanke en drie donkere jongens de straat op gaan met verborgen camera's, om te kijken op welke groep de politie het eerst reageert. Bekijk de video hier:

 

Waarom wordt het dan toch gedaan?

Volgens European Network Against Racism (ENAR), een netwerk van organisaties als het Overlegorgaan Caribische Nederlanders en Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), is etnisch profileren toegenomen sinds de aanslagen van 11 september 2001. De zorgen over terroristen die in Nederland zijn geboren, campagnes tegen illegale immigratie en xenofobisch gedrag zouden etnisch profileren in de hand werken. Het zou voor de politie een manier zijn om 'effectiever' te werken.

Agenten zeggen bovendien dat minderheden in de samenleving, om wat voor reden dan ook, vaker betrokken zijn bij criminaliteit. Dat zou dan ook de reden zijn waarom minderheden vaker langs de kant van de weg worden gezet.

ENAR stelt dat er nauwelijks bewijs is dat etnisch profileren effect heeft. Veel onderzoek zou zelfs uitwijzen dat het zijn doel voorbijschiet, omdat criminelen hun tactieken snel aanpassen.

Hoe groot is het probleem?

De omvang van het probleem is moeilijk vast te stellen, onder meer omdat de regering haar veiligheidsbeleid graag geheim houdt. De Universiteit van Leiden deed in 2014 onderzoek naar etnisch profileren door de Haagse politie. De conclusie was dat het profileren niet structureel gebeurt.

Maar het onderzoek wordt flink bekritiseerd. Buro Jansen & Janssen, een onderzoeksbureau dat zich richt op politie en justitie, kreeg interne communicatie over het onderzoek in handen. Daaruit blijkt dat het onderzoek grotendeels is gebaseerd op masterstudenten die een paar maanden met de politie zijn meegelopen. Zij concluderen dat de meeste controles te rechtvaardigen waren, maar onderbouwen niet waarom dat het geval zou zijn.

Ook blijkt uit notulen van de politie Haaglanden dat ze bang waren voor de conclusies van het onderzoek. Dat „afbreukrisico" werd vooraf besproken met hoogleraar criminologie Joanne van der Leun, de scriptiebegeleider. „Zij begrijpt de onwenselijkheid hiervan en heeft aangegeven dat zij [...] dit punt expliciet zal bespreken met de studenten en dat zij hierop zal letten bij de tussentijdse besprekingen van de (concept)scripties", staat in de notulen van de politie.

Wat nu?

De politie stelt dat etnisch profileren alleen incidenteel voorkomt, maar het korps probeert het wel te bestrijden. De politie in Amsterdam zet bijvoorbeeld ambassadeurs in die met agenten moeten praten om ze zo bewuster te maken van het fenomeen.

Amnesty International wil daarnaast dat de politie een formulier in moeten vullen als ze iemand controleren. Nu is dat niet nodig; dat hoeft alleen als er bijvoorbeeld een boete wordt uitgedeeld. Volgens Amnesty moet dat dus bij elke controle gebeuren. Op die manier zou een agent een controle beter gaan afwegen, en zou het risico op etnisch profileren afnemen.

Wil je op de hoogte blijven van de belangrijkste en leukste nieuwtjes?
Like ons dan even op Facebook. Dat is zo gepiept!