Kamiel Visser Tech 11 aug 2026bijgewerkt: 12 aug 2026, 09:16

Leestijd: 3 minuten

UvA-onderzoeker legt uit waarom je telefoon je lijkt af te luisteren: vooral deze dingen spelen mee

Misschien heb je het weleens meegemaakt: je praat met iemand over een bepaald onderwerp, en even later zie je op je telefoon een reclame of bericht over precies hetgeen waar je het over had. Je telefoon luistert je af, wordt weleens gezegd. Is dat wel echt zo?

Het gevoel dat je telefoon je afluistert, wordt ook wel ‘perceived surveillance’ genoemd. Het is een psychologische reactie op de manier waarop bedrijven en andere organisaties informatie over je verzamelen. Dat zegt communicatiewetenschapper Dong Zhang van de Universiteit van Amsterdam.

Je telefoon hoeft niet mee te luisteren om veel over je te weten

Dat je het idee hebt dat je telefoon precies weet wat je aan het doen bent, is niet zo gek. In de digitale wereld wordt namelijk elke klik, zoekopdracht en seconde die we op een webpagina doorbrengen gemonitord. Er worden telkens kleine stukjes informatie over jou bijgehouden. Dat is an sich geen nieuws: we weten al dat veel informatie over ons verzameld wordt.

Toch gaat die informatieverzameling nog veel verder dan je misschien zou denken. Het gaat niet alleen over welk product je misschien interessant vindt, maar ook over welk type content je interessant vindt, waar je woont en werkt, en zelfs hoe je je tijd doorbrengt.

Het gaat om een enorme hoeveelheid informatie die wordt bijgehouden voor bijvoorbeeld bedrijven en overheden.

Waarom extreem persoonlijke advertenties verdacht aanvoelen

Vaak hebben we niet door dat er zoveel informatie over ons wordt bijgehouden, blijkt uit het onderzoek van Zhang. „Mensen weten dat hun gegevens worden verzameld, maar ze weten meestal niet precies hoe”, vertelt Zhang. Dat is dan ook waarom we denken dat onze telefoon ons soms afluistert. „We vullen de gaten op met onze eigen interpretaties, en die interpretaties hebben grote invloed op hoe we ons online voelen.”

Uit onderzoek van Zhang blijkt dat met name bepaalde acties ons het gevoel geven dat onze telefoon meeluistert. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het gebruik van zeer gevoelige persoonsgegevens, het combineren van verschillende soorten data en gepersonaliseerde voorspellingen die ‘te nauwkeurig’ aanvoelen.

UvA-onderzoek: gevoel van surveillance beïnvloedt ons gedrag

Zhang: „Op het moment dat iemand een advertentie ziet die direct verband houdt met gevoelige persoonlijke gegevens of een algoritmisch profiel dat wel héél precies lijkt te kloppen, schiet het gevoel van surveillance omhoog.” Het is een fenomeen dat kenmerkend is voor de tijd waarin we leven, meent de onderzoeker.

„We zijn meer dan ooit afhankelijk van digitale technologieën, maar tegelijkertijd voelen we ons steeds ongemakkelijker bij hoeveel die technologieën over ons lijken te weten.”

Waarom we ondanks privacyzorgen vaak niets veranderen

Als dat ongemakkelijke gevoel zich eenmaal voordoet, blijkt dat we daar ook daadwerkelijk op reageren. Zo hebben we de neiging om sneller negatief te reageren op een advertentie die wordt aangeboden nadat we zijn ‘afgeluisterd’.

Tegelijkertijd kan perceived surveillance mensen ertoe zetten om eens te kijken naar hun privacy-instellingen, al vervallen mensen ook in privacy-cynisme. Ze leggen zich er dan bij neer dat het nu eenmaal gebeurt. Zhang: „Veel mensen gaven aan dat ze het gevoel hebben geen echte controle te hebben. Zelfs wanneer privacy voor hen heel belangrijk is, geloven ze niet dat ze die op een betekenisvolle manier kunnen beschermen.”

Mocht je binnenkort dus een advertentie zien die iets te toevallig lijkt, kan het mogelijk dus goed zijn om eens te kijken naar je privacy-instellingen op je telefoon. Wie weet kun je voorkomen dat je nog eens wordt ‘afgeluisterd’.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• Belastingdienst waarschuwt: veel Nederlanders lopen tot 800 euro aan belastinggeld mis
• Stroopwafels voor 32 cent bij Jumbo en Dirk: achter deze opvallend lage prijs zit een slimme truc
• De Spaarrekening van Petra (43): ‘Voor de wintergarderobe van mijn zoons breek ik mijn spaargeld aan’
• Paus eert priester Antoine Bodar met benoeming tot zijn kapelaan
• Veiligheidsexpert over hack Albert Heijn: ‘Dan slaan we elkaar binnen 2 dagen de hersens in voor een fles water’

Geschreven door Kamiel Visser

Kamiel heeft Journalistiek gestudeerd en houdt zich voor Metro bezig met schrijven in de breedste zin van het woord: van flitsende nieuwsberichten tot diepgravende achtergrondverhalen. Een rode draad in zijn werk zijn digitale cultuur, sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen, geschiedenis en minderheidsgroepen. Het liefst een combinatie van meerdere. Altijd met een vlotte pen, vaak met een serieuze toon, en waar het kan met een tikje humor.

Reacties