Kamiel Visser Opvoeding 22 jul 2026, 13:36

Leestijd: 2 minuten

Nieuw onderzoek: klasrangorde beïnvloedt schooladvies, ook bij kinderen die even slim zijn

Twee leerlingen met dezelfde score op de doorstroomtoets kunnen toch een verschillend schooladvies krijgen. Volgens nieuw onderzoek van de Erasmus Universiteit speelt de rangorde binnen de klas daarbij onbewust een rol.

Ondanks gelijke prestaties krijgen leerlingen dus mogelijk verschillende adviezen door factoren buiten hun macht.

Waarom de rangorde in de klas het schooladvies beïnvloedt

Uit het onderzoek van de EUR blijkt dat docenten onbewust worden beïnvloed door de rangorde van de klas, in hun advies voor het middelbaar onderwijs. De rangorde van een klas kan gelden als mentale snelkoppeling bij het beoordelen van leerlingen, blijkt uit het onderzoek. „Het inschatten van absolute capaciteiten is lastig; vergelijken binnen de klas is eenvoudiger. Daardoor kunnen leraren zich laten leiden door relatieve informatie – wie bovenaan of onderaan de (sociale) ladder staat – ook wanneer het weinig zegt over daadwerkelijke capaciteiten.”

Net zoals een hogere rangorde de kans op een vwo-advies vergroot, geldt het omgekeerde: een lagere rangorde verhoogt de kans op een vmbo-advies. Leraren doen hun best om leerlingen zo goed mogelijk te beoordelen, maar worden dus onbewust beïnvloed. Verrassend genoeg gebeurt beïnvloeding vaker bij ervaren docenten, en in mindere mate bij onervaren leerkrachten.

3 plekken hoger betekent 2,5 procent meer kans op vwo

De gevolgen voor leerlingen kunnen groot zijn. „Een stijging van 10 procent in rangorde – ongeveer drie plaatsen omhoog – verhoogt de kans op vwo-advies met circa 2,5 procent.” Dit staat los van de daadwerkelijke capaciteiten van een leerling die zijn gemeten via de Cito-toets.

Leerlingen die hoger in de rangorde staan, belanden volgens het onderzoek van de EUR vaker in meer theoretische onderwijsrichtingen. Dat kan doorwerken tot in hun kansen om uiteindelijk naar de universiteit door te stromen. Een onterecht laag schooladvies kan in de toekomst juist verregaande gevolgen hebben. Leerlingen met een lager schooladvies moeten harder en langer werken om een hoger opleidingsniveau te bereiken.

EUR: vooral kinderen uit kwetsbare groepen worden benadeeld

Met name kinderen uit een lager sociaal-economisch milieu en etnische minderheden worden benadeeld door de rangorde in de klas. Bij het peilen wie een sterk academisch inschattingsvermogen heeft, worden deze kinderen vaker lager ingeschat dan een leerling uit een sterk sociaal-economisch milieu.

Niet-cognitieve factoren zoals werkhouding, zelfvertrouwen of gedrag spelen hierin geen rol. Het onderzoek van de EUR heeft hier naar eigen zeggen ‘nauwkeurig rekening mee gehouden’. „De bevindingen blijven vrijwel onveranderd.”

Volgens onderzoekers kunnen bewustwording en betere hulpmiddelen voor leraren helpen om inschattingsfouten vaker te voorkomen. „Er is bewijs dat wanneer je leraren informeert over hun vooroordelen, sommige effecten kunnen worden teruggedraaid.”

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• Belastingdienst waarschuwt: veel Nederlanders lopen tot 800 euro aan belastinggeld mis
• Stroopwafels voor 32 cent bij Jumbo en Dirk: achter deze opvallend lage prijs zit een slimme truc
• Nederlanders balen van tol in België, bedrag kan oplopen tot 125 euro per jaar: ‘Het is gewoon geld ophalen’
• Bij 1 op de 3 Nederlanders te veel PFAS in kraanwater: hoogleraar raadt flessenwater toch af
• Zoë (38) in Burenruzies: ‘Ik zou een uurtje op de puppy van mijn buurvrouw passen, maar ze kwam pas 4 dagen later terug’

Geschreven door Kamiel Visser

Kamiel heeft Journalistiek gestudeerd en houdt zich voor Metro bezig met schrijven in de breedste zin van het woord: van flitsende nieuwsberichten tot diepgravende achtergrondverhalen. Een rode draad in zijn werk zijn digitale cultuur, sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen, geschiedenis en minderheidsgroepen. Het liefst een combinatie van meerdere. Altijd met een vlotte pen, vaak met een serieuze toon, en waar het kan met een tikje humor.

Reacties