Sophie Rietmulder Health & mind 23 sep 2026, 15:58

Leestijd: 3 minuten

Je slaapt 8 uur na het drinken van koffie en denkt dat er niets aan de hand is: onderzoek laat iets anders zien

Je drinkt ’s avonds koffie en valt een paar uur later probleemloos in slaap. Dan kan cafeïne toch nog effect hebben. Onderzoek naar hersenactiviteit tijdens de slaap laat zien dat cafeïne veranderingen kan veroorzaken die je zelf niet altijd merkt.

Onderzoekers kijken daarom niet alleen naar hoeveel uur iemand slaapt of hoe vaak iemand ’s nachts wakker wordt. Met behulp van EEG-metingen kan de elektrische activiteit van de hersenen tijdens de slaap worden onderzocht.

Dit gebeurt er tijdens je slaap in je hersenen na cafeïne

Een belangrijk aandachtspunt daarbij zijn de zogenoemde langzame hersengolven. Die komen veel voor tijdens diepe slaap en worden in verband gebracht met het herstellende karakter van slaap.

Cafeïne kan ervoor zorgen dat die langzame hersenactiviteit afneemt en dat de activiteit van het brein meer kenmerken vertoont van een wakkere toestand. Dat kan zelfs gebeuren wanneer de totale slaapduur normaal lijkt.

Met andere woorden: acht uur in bed betekent niet automatisch dat je hersenen gedurende die acht uur dezelfde mate van herstel krijgen. Je kunt zonder grote problemen in slaap vallen en je geen nachtelijke onderbrekingen herinneren, terwijl metingen toch minder kenmerken van diepe slaap laten zien.

Dat maakt het effect van cafeïne ook lastig om zelf te herkennen. Alleen afgaan op het gevoel dat je prima hebt geslapen, vertelt niet noodzakelijk het volledige verhaal over de biologische kwaliteit van je slaap.

Waarom de één om 21.00 uur koffie kan drinken en de ander er wakker van ligt

Dat de ene persoon na een espresso om 21.00 uur nergens last van lijkt te hebben en de ander na ’s middags een cappuccino te drinken ’s nachts naar het plafond ligt te staren, is niet zo vreemd. De gevoeligheid voor cafeïne verschilt sterk per persoon.

Onder meer genetische factoren, de snelheid waarmee je lichaam cafeïne afbreekt, leeftijd, stress en chronische vermoeidheid kunnen daarbij een rol spelen.

Daardoor is er ook geen tijdstip waarop koffie voor iedereen hetzelfde effect heeft. Bij sommige mensen kan zelfs cafeïne die eerder op de dag wordt gedronken ’s nachts nog invloed hebben. Niet alleen het laatste kopje koffie telt mee, maar ook hoeveel cafeïne je gedurende de hele dag binnenkrijgt en hoe snel je lichaam die verwerkt.

Slecht slapen, meer koffie, weer slechter slapen: zo kan een patroon ontstaan

Daar zit mogelijk een vervelende wisselwerking in. Cafeïne kan tijdelijk de alertheid verhogen en ervoor zorgen dat je vermoeidheid minder sterk voelt, zeggen onderzoekers. Wanneer cafeïne tegelijkertijd de kwaliteit van je slaap vermindert, kan het herstel gedurende de nacht minder effectief zijn.

Je kunt je de volgende dag vervolgens vermoeider voelen en opnieuw naar koffie of een andere cafeïnehoudende drank grijpen om wakker te blijven. Zo kan een patroon ontstaan waarin vermoeidheid leidt tot meer cafeïne, terwijl die cafeïne de nachtrust mogelijk opnieuw beïnvloedt.

Dat betekent niet dat koffie per definitie slecht is voor je slaap. Hoe groot het effect is, hangt volgens de onderzoekers af van onder meer de hoeveelheid cafeïne, het moment waarop je die binnenkrijgt, je leeftijd, leefstijl, stressniveau, bestaande slaapkwaliteit en persoonlijke gevoeligheid.

Wie gemakkelijk in slaap valt na een kop koffie kan dus niet automatisch concluderen dat cafeïne helemaal geen invloed heeft. Soms merk je het effect niet aan het aantal uren dat je slaapt, maar gebeurt er tijdens die uren wel degelijk iets anders in je brein.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• Jose (45) ontwaakte uit narcose tijdens openhartoperatie: ‘Ik kon me niet bewegen of iets duidelijk maken’
• Onderzoek naar supermarktprijzen: bij deze supermarkt ben je tot 28 procent goedkoper uit dan bij concurrenten
• Onderzoek onder 165.000 werknemers: niet thuiswerken, maar je baas weegt zwaarder bij werkgeluk
• Floor Jansen breekt met metalband Nightwish: ‘Beslissing is noodzakelijk’
• NVM: huizenprijzen stijgen tot 8,3 procent, maar in deze 4 regio’s worden woningen juist goedkoper

Geschreven door Sophie Rietmulder

Sophie (1993) studeerde Pedagogiek en Social Work, maar rolde daarna toch de journalistiek in. Als redacteur bij Metro duikt ze graag in alles wat de mens beweegt. Van liefde en psychologie tot maatschappelijke ontwikkelingen en gezondheid. Met haar laptop en een koffie to go aan haar zijde is de wereld haar kantoor. Inspiratie vindt ze overal: op social media, tijdens gesprekken met vrienden en via toevallig opgevangen flarden van een gesprek in de stad. Haar notitie-app met steeds groter wordende ideeënlijst is dan ook haar trouwe sidekick.

Reacties