Sophie Rietmulder Health & mind 21 aug 2025, 19:29

Leestijd: 3 minuten

Waarom we juist ’s nachts piekeren en wat helpt om tóch te slapen

Lig jij ’s avonds ook te draaien in bed, terwijl je hoofd alle rampenscenario’s afspeelt? Van gênante blunders tot piekeren over je bankrekening die nooit groot genoeg lijkt te zijn en rekeningen die midden in de nacht ineens een stuk hoger voelen? Je bent niet de enige. 

Psycholoog Betsy Holmberg legt uit waarom ons brein ’s nachts zo graag doordraait en wat je kunt doen om je gedachten uit te zetten.

Het nachtelijke brein

Neurowetenschappers vonden verklaringen dat dit te maken heeft met verschillende systemen in ons brein. Overdag staat je ‘werknetwerk’ aan: je bent bezig met taken, lijstjes en plannen. Zodra je stopt, neemt een ander netwerk het over: de interne gedachtenstroom. Dat deel van de hersenen is berucht omdat het eerder negatieve dan positieve dingen naar boven haalt. Handig als je alert moet zijn, maar funest voor je nachtrust.

Wist je trouwens dat een nachtje goed slapen je in staat stelt om knopen beter en sneller door te hakken?

Onderzoek van Brown University en Georgia Tech laat zien dat dit netwerk zelfs extra alert blijft in onbekende omgevingen, zoals een hotel. Daarom slaap je de eerste nacht op vakantie vaak zo beroerd: je brein houdt de wacht.

Wat helpt tegen nachtelijk piekeren?

Gelukkig kun je je piekerbrein trainen. Deze simpele hacks helpen je beter in slaap te vallen:

Neem een warme douche of bad

Een simpele warmwatertruc kan je nachtrust serieus verbeteren. Tijdens de uren voordat je gaat slapen koelt je lichaamstemperatuur normaal gesproken langzaam af met zo’n 2 tot 3 graden. Dat is een signaal aan je brein dat het tijd is om te slapen. Een warme douche of een bad versnelt dit proces: zodra je huid na het warme water weer afkoelt, denkt je lichaam dat het slaaptijd is. 

Onderzoek laat zelfs zien dat dit bijna net zo effectief kan zijn als een lichte slaapmedicatie. Geen bad in huis? Een kruik of verwarmingskussen op je handen en voeten geeft een vergelijkbaar effect, omdat die lichaamsdelen belangrijk zijn voor je warmte-afgifte.

Ontspan bewust

Piekeren merk je vaak niet alleen in je hoofd, maar ook in je lijf. Kaken die op elkaar klemmen, een stijve nek of schouders die omhoog staan alsof je voortdurend in de stressstand leeft. Door die spieren actief los te laten, stuur je je lichaam een signaal dat het gevaar geweken is. 

Probeer dit: ga in bed liggen en loop al je spiergroepen langs. Ontspan eerst je gezicht, dan je nek, daarna je schouders, armen en zo naar beneden. Combineer het met een paar diepe ademhalingen waarbij je bewust je buik laat rijzen en dalen. Je hartslag daalt, je lichaam schakelt uit de ‘fight-or-flight’-stand en maakt ruimte voor rust.

Je hoeft ook niet alles rond te hebben voordat je je ogen dichtdoet.

Doe iets saais

Als je brein doordraait en piekert, is het vaak onmogelijk om van de ene seconde op de andere te ontspannen. Je kunt het daarom beter een alternatief geven: iets waar je wél je aandacht op richt, maar dat weinig spanning oproept. 

Denk aan een droog studieboek, een natuurdocumentaire over planten of een podcast met monotone stemmen. Hoe minder emotie of spanning, hoe beter. Het doel is niet dat je geboeid blijft luisteren of lezen, maar juist dat je gedachten afdwalen en je ogen vanzelf dichtvallen.

Herinner je iets

De grootste valkuil bij slapeloosheid is dat je passief ligt te wachten tot de slaap komt. Juist dan krijgt je piekerbrein vrij spel. Door jezelf bewust een kleine, neutrale taak te geven, houd je die interne ruis bezig. 

Probeer bijvoorbeeld de hele verhaallijn van je favoriete film of serie in je hoofd af te spelen, of ga in gedachten een route lopen die je vaak hebt gefietst. Sommige mensen vinden het fijn om een rijtje landen, steden of voetbalclubs op alfabet af te gaan. Het klinkt simpel, maar juist die neutraliteit voorkomt dat de zorgen weer binnenkomen.

Narcisme kan al jong ontstaan: zo voorkom je het als ouder

Onderzoek toont aan waarom je niet zoveel nodig hebt om gelukkig te zijn

Reacties