Sophie Rietmulder Health & mind 19 aug 2025, 18:04

Leestijd: 3 minuten

Narcisme kan al jong ontstaan: zo voorkom je het als ouder

We denken vaak dat narcisme iets van volwassenen is, maar psychologen zien de eerste signalen soms al bij jonge kinderen. Hoe een kind wordt opgevoed, kan bepalend zijn voor de kans op later problematisch narcisme. 

De relatie tussen ouder en kind speelt daarbij een hoofdrol. Een kind moet zich geliefd en bewonderd voelen, maar óók leren dat de wereld niet alleen om hem draait.

Metro schreef eerder over hoe narcisme vaak al aan iemands ogen te zien is.

Opvoeding en narcisme

Dat opvoeding invloed heeft op de ontwikkeling van narcisme, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam. Daarin werden honderden kinderen tussen de 7 en 12 jaar gevolgd. Ouders die hun kind structureel als „beter dan anderen” zagen, bleken vaker kinderen te hebben die narcistische trekken ontwikkelden. 

Opvallend genoeg was het ontbreken van ouderlijke warmte géén risicofactor, bleek uit het onderzoek. Liefde en warmte geven dus gezonde zelfwaardering, maar een kind overdreven speciaal behandelen vergroot juist de kans op narcisme.

Het belang van scheiding en grenzen

Ook op nóg jongere leeftijd kun je hier al rekening mee houden. Al in de peuterleeftijd doorloopt een kind de zogenoemde separation-individuation fase: het ontdekken dat hij een eigen persoon is, los van zijn ouders. In die periode leert hij omgaan met frustratie en teleurstellingen. Als ouders geen duidelijke grenzen stellen, kan een peuter het gevoel krijgen dat hij alles mag en kan. 

Dat klinkt onschuldig, maar juist dit gevoel van almacht kan uitgroeien tot een onaantastbaar zelfbeeld: de basis van problematisch narcisme.

Nature vs. nurture

Wetenschappers benadrukken dat narcisme niet alleen uit de opvoeding voortkomt. Erfelijkheid speelt óók een rol: tweelingstudies laten zien dat meer dan de helft van de verschillen in narcistische trekken genetisch verklaard kan worden. Dat betekent dat sommige kinderen een grotere aanleg hebben voor narcisme dan anderen. 

Maar omgeving en opvoeding bepalen in belangrijke mate hoe sterk die aanleg tot uiting komt. Overwaardering door ouders kan die genetische neiging versterken, terwijl warmte, duidelijke grenzen en realistische feedback juist beschermen. Het is dus de wisselwerking tussen nature en nurture die uiteindelijk bepaalt of gezonde trots uitgroeit tot problematisch narcisme.

Normale trots versus problematisch narcisme

Belangrijk om te benadrukken: niet elke peuter die zichzelf geweldig vindt, groeit dus op tot narcist. Het is zelfs normaal dat kinderen zich even almachtig voelen en bewondering zoeken. Gezonde narcistische trekken, trots, ambitie, het gevoel bijzonder te zijn, horen bij de ontwikkeling. 

Het verschil zit in hoe een kind leert omgaan met falen en teleurstelling. Wie nooit leert dat niet alles kan, of wie voortdurend op een voetstuk wordt gezet, kan later moeite krijgen met zelfvertrouwen en kritiek.

Wat ouders kunnen doen

Ouders hoeven dus niet bang te zijn om hun kinderen liefde te geven, integendeel. Het gaat erom die liefde concreet en realistisch te maken. Prijs een tekening omdat hij mooi is gemaakt, niet omdat je kind „altijd zo speciaal” is. Stel grenzen, laat teleurstellingen toe en moedig zelfstandigheid aan. En misschien wel de belangrijkste les: waardeer eerlijkheid en vriendelijkheid net zo veel als succes.

Benieuwd naar een kijkje in het brein van een narcist? Metro sprak Psycholoog Betsy Holmberg over hoe het hoofd van een narcist werkt.

‘Wereld zit vol met pleasers’, maar ben jij er een? Psycholoog legt uit hoe je pleaser-gedrag zelf doorbreekt

Onderzoek toont aan waarom je niet zoveel nodig hebt om gelukkig te zijn

Reacties