Wat is gezond eten? Journalist Daan zocht ’t uit

25 oktober 2016 om 14:34Annemerel
Wat is gezond eten? Journalist Daan zocht ’t uit
Foto: Instagram @zestmylemon

Daan de Wit (1969) studeerde journalistiek en schreef boeken over de voorbereidingen voor een oorlog tegen Iran en over de Mexicaanse griep. Afgelopen jaar bracht hij een boek uit over een heel ander onderwerp: voeding, omdat hij naar eigen zeggen door de bomen het bos niet meer kon zien.

Er zijn zoveel geruchten en tegenstrijdigheden over voeding, maar wat is nu de waarheid? Die waarheid heeft Daan aan de hand van onafhankelijke onderzoeksjournalistiek geprobeerd te achterhalen. Vervolgens vatte hij dit samen in 276 pagina’s in zijn boek Weet wat je eet.

Je schrijft in je boek dat je door de bomen het bos niet meer kon zien door alle boeken en voedingsmethodes die op de markt waren. Waarom is jouw boek niet de zoveelste boom in het bos?
Mijn boek gaat terug naar de kern: de oudste kennis en de nieuwste wetenschap. Dat verhaal was er nog niet en uiteindelijk heb ik het boek geschreven dat ik zelf had willen lezen. Ik heb onafhankelijk onderzoek gedaan. Dus niet wat je wel vaker leest, het verhaal van één arts, één organisatie of één manier van eten. Ik begon aan het onderzoek zonder een enkel belang, het maakte mij niet uit wie er gelijk had – waarheidsvinding, daar ging het mij om. Ik ben de diepte in gedoken, maar omdat ik journalist ben, leest het toch makkelijk weg.

Waar komt de fascinatie voor gezondheid vandaan?
Ik wil altijd onthullen, een blik achter de schermen werpen en daarover vertellen. Dat zie je ook aan m’n eerste twee boeken. Voor dit boek kwam ik dichter bij huis terecht, m’n blik ging van ver weg naar dichtbij, naar m’n bord. Wat eet ik eigenlijk? Er zijn zoveel geruchten over voeding, zoveel tegenstrijdigheden, dat ik niet meer wist wat nu goed voor mijn lichaam was en wat niet. Ik ben het toen zelf gaan uitzoeken. Dat werd een omvangrijk project, ik heb er wel twee jaar over gedaan om dit boek te schrijven. De onderwerpen erin heb ik heel breed en van alle mogelijke kanten bekeken. Elke zin schreef ik met het idee dat ik iedere mogelijke kritiek voor moest zijn en zo heb ik alles zo solide mogelijk onderbouwd. Nu wil ik op basis van het boek een documentaireserie maken en ben ik op zoek naar mensen met wie ik dat kan realiseren.

Wat is de schokkendste ontdekking die je tijdens het schrijven gedaan hebt?
Cholesterol, en de andere kijk op dat onderwerp, dat was best confronterend. Ook omdat ik hier zelf bijna mijn vader aan verloren ben. Hij dacht dat hij gezond at en leefde, netjes volgens de officiële regels, maar zijn aderen waren vrijwel volledig dichtgeslibd en dat werd bijna zijn dood. Vet en cholesterol worden vaak als de boosdoener gezien, maar dat ligt veel genuanceerder. In de kern gaat het niet over vet, maar over ontstekingen. Cholesterol is een belangrijke lichaamseigen stof die nodig is als er ontstekingen zijn, diep van binnen, in de aderen naar je hart. Ontstekingen die ontstaan door bijvoorbeeld roken, te veel omega 6 en ook suikers. Dan zet je lichaam cholesterol in om als het ware de brand te blussen.

De wetenschappers die ik spreek wijzen op de fouten in het onderzoek dat cholesterol als aanstichter van de brand aanwijst. Gebrekkig, achterhaald en niet-onafhankelijk onderzoek, constateren zij. Zij zeggen: geef bij brand de brandweer niet de schuld. Een gezond hart en gezonde vaten bereik je volgens hen onder meer door gezond te eten, en dat is bepaald niet altijd volgens de regels, de officiële regels die mijn vader volgde. Zij adviseren niet bang te zijn voor vet, dus gezonde vetten te eten en verder alles te mijden dat ontstekingen veroorzaakt. Dan heb je het bijvoorbeeld over ongezonde vetten als margarine en over snelle koolhydraten. En ze waarschuwen tegen de cholesterolverlagende medicijnen, de statines.

Ben je zelf ook anders gaan leven en eten na het schrijven van je boek?
Nu ik beter dan eerst weet wat ik eet, weet ik wat ik mezelf kan geven met bepaalde voeding, en wat ik m’n lijf aandoe met ongezonde voeding. Als je dat weet, eet je lekker, smaakvol en kun je prima hier en daar een bewuste uitzondering maken. Veel mensen hebben geen idee dat ze in feite de ene uitzondering aan de andere vastrijgen.

Wat zou jij mensen die door de bomen het bos niet meer kunnen zien aanraden?
Het is belangrijk dat je weet wat je eet. Vandaar m’n boek. Dan ontstaat vanzelf de motivatie, van binnenuit, om steeds gezonder te gaan eten. We zijn allemaal druk, maar is je gezondheid niet het allerbelangrijkste? Je hoeft het boek niet in een keer uit te lezen, je kunt er ook af en toe een stukje uit lezen. Mensen willen vaak snelle tips, dan vragen ze me ‘Daan, zeg me gewoon wat ik moet doen’, maar het zit hem niet in een paar kleine dingetjes. Het is niet zo dat wanneer je zuurdesembrood eet in plaats van supermarktbrood, je ineens gezond wordt. Het gaat om begrijpen, waar dan vanzelf een gezonde leefstijl uit ontstaat. Dan is het niet meer erg om te leven in een wereld vol verleidingen, vol voeding die niet voedt. Ga in de supermarkt op jacht naar gezond eten, dat kan. En dan voel je je als je veertig, vijftig, zestig of ouder bent nog steeds prima gezond. Wees je bewust van wat je in je mond stopt. Eten kan lekker én gezond zijn.

Daan de Wit doet in zijn boeken een aantal opvallende uitspraken. In het boek legt hij deze natuurlijk haarfijn uit, maar voor Metro doet hij dat op een iets beknoptere manier. 

Er is een verschil tussen wat je op je bord ziet liggen en hoe je lichaam dit ervaart
‘Als ik vet eet, word ik dik.’ Het is een logische gedachte. Maar klopt die redenering wel? De oudste kennis en de nieuwste wetenschap laten zien dat er vaak een flink verschil zit tussen wat je op je bord ziet liggen en hoe je lichaam de voeding ervaart. Voorbeeld: pasta, cola, brood, rijstwafels, pizza, koekjes en croissants zien er niet vet uit, zeker niet als je bij een croissantje de roomboter weglaat. Maar het zijn juist de snelle koolhydraten in de croissant en al die andere voorbeelden die je dik maken, terwijl de roomboter vitaminen geeft en energie. Het is energie van gezonde vetten en eiwitten waardoor langer vol zit, je minder gaat snaaien en je uiteindelijk op een gezond gewicht komt. Je eet vet en je valt af, en andersom. De truc is om al die moderne koolhydraten waarmee je lichaam niet goed uit de voeten kan steeds minder te eten. Schakel intussen over op gezonde vetten zoals zalm, avocado, vlees, volle zuivel, noten en gezonde, langzame koolhydraten, zoals uit groente.

We leven in overvloed, maar komen tekort
Vroeger hadden we minder, maar aten we gezonder. Alles wat gezond is, filteren we uit onze voeding. Het wordt er mooi wit van - wit meel, wit zout, witte suiker - en je kunt het makkelijk verpakken en vervoeren, maar gezond is het niet. Dat we desalniettemin ouder worden is mede omdat we de infectieziekten onder de knie hebben gekregen, maar we worden vaak niet gezond oud. Terwijl dat wel kan. Bijvoorbeeld door te beseffen dat in deze moderne tijden met smartphones en snelle vliegtuigen we nog een heel ouderwets lichaam hebben. Kijk er maar eens van een afstandje naar. Dan zie je dat we tijdens de laatste millimeters van de menselijke timeline ineens heel anders zijn gaan eten: nee, vroeger waren er geen M&M’s, pasta, cola en magere melk. We eten drastisch anders en zijn verbaasd dat we massaal dik en ziek worden.

De ene calorie is de andere niet
Frisdrankmerken sponsoren sportevenementen en zeggen dat cola drinken prima is, als je maar sport. Terwijl iedereen weet dat een colacalorie toch echt iets anders voor je lichaam doet dan een broccolicalorie. Allebei leveren ze evenveel energie, namelijk één calorie, alleen is cola een belasting voor je lichaam en wordt je lijf enthousiast van broccoli, of iets anders wat gezond is. De ene calorie bouwt op, de andere calorie breekt af. Als je gezond eet, inclusief gezonde vetten, dan krijg je gezonde calorieën binnen. En waarom zou je die nog tellen? Ik tel ze niet: ze zijn gezond en ik eet zoveel als m’n lichaam wil. Met gezonde calorieën krijgt je lijf de energie, vitaminen en mineralen die het nodig heeft.

Hoe mensAardig is plantaardig?
Klinkt goed, plantaardig. Maar hoe mensAardig is het? Bij plantaardige olie heb je het al snel over te veel omega 6. Terwijl onze lichaam zoekt naar een balans met omega 3, bekend uit de vette vis, overvoeren wij het vaak met omega 6. Had de oude jager-verzamelaar nog een balans van 1 op 1, in het Westen zijn 15-1 of 25-1 of zelfs nog hoger niet ongewoon. Als de balans zoek is, kunnen er problemen ontstaan. Je kunt zelf aan je balans werken door roomboter in plaats van margarine te smeren, zonnebloemolie zoals in patat en chips te vermijden, olijfolie alleen koud te gebruiken en door te bakken in kokosolie, want dat kan goed tegen de hitte en je proeft de kokos nauwelijks. En ook goed voor de balans: meer omega 3, zoals in vette vis en (rauwe) melk en vlees van grasgevoerde koeien.