Cassandra Oostrom Gezondheid 1 jun 2026, 11:59

Leestijd: 2 minuten

Wetenschappers ontdekken opvallend effect van cafeïne: geheugen herstelt deels na slaaptekort

Koffie: we houden ervan én we weten inmiddels ook dat drankjes met cafeïne verschillende gezondheidsvoordelen hebben. Maar onderzoekers hebben een nieuw voordeel gevonden: cafeïne kan geheugenproblemen, die ontstaan zijn door slaaptekort, deels omkeren.

Dat blijkt uit onderzoek van de Yong Loo Lin School of Medicine van de National University of Singapore (NUS Medicine), gepubliceerd in het vakblad Neuropsychopharmacology.

Beschadigd circuit herstelt zich

Wetenschappers ontdekten dat slaapgebrek een specifiek hersencircuit verstoort dat belangrijk is voor zogenoemd sociaal geheugen: het vermogen om mensen die je eerder hebt gezien, te herkennen. Bij laboratoriumtests blijkt cafeïne die verstoring te kunnen herstellen en de communicatie tussen hersencellen in dat netwerk weer op gang te brengen.

Opvallend is dat het effect gericht lijkt te zijn: niet het hele brein wordt overprikkeld, maar juist het beschadigde circuit herstelt zich.

Slaaptekort tast herkenningsvermogen aan

Het onderzoek richtte zich op de hippocampus, een hersengebied dat een belangrijke rol speelt bij leren en geheugen. Binnen dat gebied is vooral de zogenoemde CA2-regio belangrijk voor sociale herinneringen.

Volgens de onderzoekers zorgt slaaptekort ervoor dat de communicatie tussen hersencellen in dat gebied verzwakt. Daardoor wordt het moeilijker om bekende individuen te herkennen.

In experimenten met proefdieren werden de effecten van vijf uur slaapdeprivatie (het actief ontnemen van slaap) onderzocht. Daarna kregen de dieren gedurende een week cafeïne toegediend via drinkwater.

Cafeïne herstelt hersenverbindingen

Cafeïne werkt door adenosinereceptoren te blokkeren. Adenosine stapelt zich op als we wakker zijn en zorgt normaal gesproken voor slaperigheid en minder hersenactiviteit.

Uit metingen in hersenweefsel blijkt dat slaaptekort de zogenoemde synaptische plasticiteit in de CA2-regio verstoort: het vermogen van hersencellen om verbindingen te versterken of te verzwakken. Dat leidt tot minder sterke neurale communicatie en een slechter sociaal geheugen.

Na toediening van cafeïne herstelde die communicatie zich weer en keerde de plasticiteit terug naar normaal niveau. Ook de geheugenproblemen verdwenen deels.

Gericht effect op specifieke hersencircuits

Volgens de onderzoekers is vooral opvallend dat cafeïne niet overal in het brein effect heeft, maar juist gericht werkt op het verstoorde netwerk rond sociaal geheugen. Dieren die niet waren blootgesteld aan slaaptekort, vertoonden geen tekenen van overmatige hersenactiviteit na cafeïnegebruik.

„Slaaptekort maakt je niet alleen moe, maar verstoort ook specifieke geheugenroutes”, zegt onderzoeker Lik-Wei Wong. „We zien dat cafeïne die verstoringen op meerdere niveaus kan herstellen.”

Ook onderzoeksleider Sreedharan Sajikumar benadrukt het belang van de bevindingen: de CA2-regio lijkt een sleutelrol te spelen in de relatie tussen slaap en sociaal geheugen.

Cafeïne doet meer dan je alleen wakker houden

De studie van de wetenschappers onderstreept opnieuw hoe belangrijk slaap is voor het goed functioneren van het geheugen. Tegelijkertijd suggereert het onderzoek dat cafeïne meer doet dan je alleen wakker houden: het kan mogelijk ook specifieke hersenprocessen herstellen die door slaaptekort zijn verstoord.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

• De Beleggingsrekening van Aart (58): ‘Ik heb vrijwel alles dat ik heb verdiend, belegd’
• Herfstvakantie start met files: op deze wegen wordt het extra druk
• Christa Pike kan week na mislukte executie weer lopen: ‘Redelijk bij de les’
• 2 op de 3 automobilisten veranderen rijgedrag door dure benzine: vooral deze groep laat auto staan
• Annemarie van Gaal ziet oplossing voor het woningtekort: ‘Zet Nederlanders die kúnnen werken aan het werk’

Geschreven door Cassandra Oostrom

Cassandra heeft Journalistiek gestudeerd en spendeert graag tijd aan het lezen van andermans schrijfwerk, van fictie tot autobiografieën. Daarnaast is ze altijd al geïnteresseerd geweest in de wereld en maatschappelijke onderwerpen. Die twee passies combineert ze graag met haar liefde voor reizen.

Reacties