Navier-Stokes
‘Ze hebben met AI (Artificial Intelligence) het Navier-Stokes probleem van de wiskunde opgelost’, zegt mijn zoon. Mooi, denk ik, problemen zijn er om opgelost te worden. De naam klinkt bovendien als een enge ziekte: de ziekte van Navier-Stokes.
Toch merk ik aan de toon waarop hij de mededeling doet dat hij er niet blij mee is. ‘De wiskunde gaat dood’, zegt hij en hij kan het weten want heeft het gestudeerd. Hij doet zijn best om voor mij als leek een tipje van de mathematische sluier op te lichten, maar een uitleg in Jip-en-Janneketaal is voor de gemiddelde wiskundige vaak moeilijker dan een bord met ingewikkelde formules vol schrijven.
Ik struin het internet af op zoek naar een eenvoudige uitleg. Het blijkt te gaan om vergelijkingen die de bewegingen van gassen en vloeistoffen beschrijven in allerlei situaties. Zoiets als hoe de lucht stroomt die je uitademt als je rustig zit en hoe wanneer je een sprintje trekt. Ook het spoelen van je mond is waarschijnlijk een complex vloeistofdynamisch proces waar knappe koppen heel wat wiskunde op los kunnen laten.
De Navier-Stokes vergelijkingen worden al sinds de 19e eeuw met groot succes toegepast voor bijvoorbeeld het ontwerpen van vliegtuigen en het voorspellen van het weer. De vraag die al die tijd is blijven liggen, is of deze vergelijkingen ook in zeer extreme situaties opgaan. Het blijkt dat dat niet zo is wanneer snelheden of krachten oneindig groot worden. In de echte fysieke wereld hebben we daar nooit mee te maken. Het betreft een puur wiskundig fenomeen.
Wiskundigen maken zich zorgen om meerdere redenen. Eén daarvan is het creatieve dwalen wanneer AI direct het eindantwoord geeft. Op zoek naar de oplossing van een probleem worden onderweg vaak nieuwe methoden en theorieën ontwikkeld die dikwijls vele malen waardevoller blijken dan het oorspronkelijke doel. Bovendien kan AI wel zeggen dat iets waar is, maar niet waarom. De mens doet geen nieuwe inzichten op en de logica blijft verborgen. Net als in het gewone leven leren ook wiskundigen door het overwinnen van frustraties, door te vallen en op te staan, doodlopende wegen te verlaten en nieuwe in te slaan. Het risico bestaat dat volgende generaties wiskundigen hun denkvermogen onvoldoende trainen. Op lange termijn kan hierdoor de ontwikkeling van de wetenschap juist stagneren wanneer zij haar ziel aan Big Tech verkoopt.