Vrijheid blijkt uit wat er gebeurt wanneer je nee zegt

Veel vrouwen die in een westers land een hoofddoek dragen, zeggen dat ze dat vrijwillig doen. Dat kan volkomen oprecht zijn. Maar je kan iets als een eigen keuze ervaren, dat betekent nog niet dat die keuze zonder sociale, familiale of religieuze druk tot stand is gekomen. Juist de sterkste normen voelen vaak niet meer als druk, omdat we ermee zijn opgegroeid.

Denk aan een begrafenis. Niemand schrijft je voor wat je moet aantrekken. Er staat geen bewaker bij de deur. Je kunt in een felgeel trainingspak verschijnen of in kleding die eerder bij een nachtclub past. Toch doen vrijwel alle mensen dat niet. Wij kiezen zelf onze begrafeniskleding, maar onze keuze wordt gestuurd door wat wij hebben geleerd dat passend, respectvol en fatsoenlijk is. En dat is een onderdeel geworden van onszelf.

Dat is precies waarom de woorden “ik kies er zelf voor” niet altijd het hele verhaal vertellen. Wanneer je vanaf je jeugd leert wat een goede dochter doet, wat een fatsoenlijke vrouw draagt, wat je familie van je verwacht en wat jouw opperwezen volgens jouw omgeving van je verlangt, kan die overtuiging uiteindelijk volledig als je eigen overtuiging voelen. Er hoeft dan niemand meer naast je te staan om je iets op te leggen.

Dat betekent niet dat iedere vrouw met een hoofddoek wordt gedwongen. Natuurlijk niet. Maar wat er gebeurt wanneer zij besluit hem af te doen. Kan dat zonder ruzie thuis, zonder afwijzing, zonder schaamte, zonder religieuze angst en zonder verlies van haar plaats binnen de gemeenschap?

En dan hebben we Iran. Daar hebben we het niet meer over subtiele sociale beïnvloeding, maar over staatsdwang. De verplichte hijab wordt er nog steeds gehandhaafd. Jina Mahsa Amini was 22 jaar toen zij deze week 4 jaar geleden op 13 september 2022 door de Iraanse zedenpolitie werd aangehouden vanwege haar vermeend onjuist gedragen hijab. Ze dus droeg haar hoofddoek maar er waren een paar haren te zien. Drie dagen later was ze dood. De onafhankelijke onderzoekscommissie van de Verenigde Naties concludeerde dat zij in handen van de zedenpolitie fysiek geweld onderging dat tot haar dood leidde en dat de Iraanse staat verantwoordelijk is voor haar ´unlawful death´.

Unlawful death? Ik gebruik een harder woord: moord. Een jonge vrouw werd door staatsagenten opgepakt vanwege de manier waarop zij haar haar bedekte, onderging extreem fysiek geweld en kwam niet meer levend thuis.

“Ik draag hem vrijwillig” zegt mij niets. De werkelijke maatstaf voor vrijheid is niet of iemand zonder tegenwerking ja kan zeggen. De werkelijke maatstaf is wat er gebeurt wanneer je nee zegt.

Reacties