Wat het kabinet belooft en wat het doet: ‘Stilstaan’

Het coalitieakkoord ‘Aan de slag’ van D66, VVD en CDA beloofde vooruitgang en samenwerking. Wat we echter zien is stilstand en een dreigende politieke crisis.

Beloften die niet waargemaakt worden, kenmerkt ook het zorgbeleid van VVD-minister Sophie Hermans: wel ambitieuze doelen – het verbeteren van de gezondheid, het verkleinen van gezondheidsverschillen en het beheersbaar houden van de zorg – maar geen effectieve plannen om die doelen te realiseren.

Mooie woorden, weinig daden

In haar Beleidsbrief VWS 2026 wordt wel gesproken over preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen, maar het blijft bij intenties. Het inzicht dat gezondheid sterk samenhangt met leefomstandigheden wordt erkend, maar niet vertaald in sturende maatregelen. Tegelijkertijd wordt bezuinigd op de publieke gezondheidszorg, terwijl financiële drempels zoals het eigen risico blijven bestaan. Daardoor dreigen verschillen eerder toe te nemen dan te verkleinen. Bovendien ontbreekt een kabinetsbrede aanpak: andere ministeries worden nauwelijks betrokken bij gezondheidsdoelen, waardoor structurele oorzaken – zoals wonen, arbeid en leefomgeving – buiten beeld blijven.

De gevolgen zijn zichtbaar. Onderzoek van Erasmus MC en het RIVM laat zien hoe groot de impact van die leefomgeving is. In kwetsbare wijken komen babysterfte, vroeggeboorte, achterstanden en overgewicht vaker voor. Niet erfelijkheid, maar factoren als schimmelwoningen, luchtvervuiling, hittestress en bestaansonzekerheid bepalen de gezondheidskansen van kinderen – zelfs al vóór hun geboorte.

Gezondheid bij besluiten

Een land als Finland laat zien dat het anders kan. Daar geldt al jaren het principe ‘Health in All Policies‘: volksgezondheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het hele kabinet. Beleidskeuzes buiten de zorg worden er beoordeeld op hun gevolgen voor de volksgezondheid. Of het nu gaat om de aanleg van een snelweg, de bouw van een woonwijk of arbeidsomstandigheden: gezondheid vormt een vast onderdeel van de besluitvorming.

Minister Hermans daarentegen geeft de voorkeur aan vrijblijvende samenwerkingsafspraken met gemeenten, maatschappelijke organisaties en bedrijven. Daardoor blijven kansen om gezondheidsverschillen te verkleinen en de druk op de zorg te verminderen onbenut.

Reacties