Terug naar 1700: ‘Ook wij worden weer preutser’

We hebben eeuwenlang gevochten om religie uit onze kleding, onze seksualiteit, onze kunst en uiteindelijk uit ons privéleven te krijgen.

En nu laten we haar via de achterdeur weer binnen.

Rond 1700 was het in grote delen van christelijk Europa voor een gehuwde, fatsoenlijke vrouw normaal dat zij haar haar in het openbaar bedekte. Een muts, kap, sluier of andere hoofdbedekking hoorde bij de normen van kuisheid en fatsoen. Een vrouw liet niet zomaar haar haar zien. Religie, moraal en sociale controle bepaalden hoe zij zich hoorde te presenteren.

We hebben ons daarvan bevrijd. Niet in één jaar. Niet zonder strijd. Maar uiteindelijk won de individuele vrijheid.

En nu? Als we de grove wereldwijde schattingen nemen, draagt nog ongeveer 75 procent van de moslimvrouwen traditionele religieuze hoofdbedekking. Bij Joodse vrouwen zou dat rond 12 procent liggen en bij christelijke vrouwen nog ongeveer 3 procent.

75 procent. 12 procent. 3 procent. Dat verschil is enorm…

Vooruitgang

Christelijke vrouwen hebben de religieuze hoofdbedekking vrijwel volledig achter zich gelaten. Grote delen van het jodendom eveneens. Omdat religie steeds minder mocht bepalen hoe een vrouw zich in het openbare leven moest gedragen.

Dat noemden we vooruitgang! En kijk nu eens naar het straatbeeld. Dertig of veertig jaar geleden viel een hoofddoek nog op, maar tegenwoordig is die in veel steden volkomen normaal. Daarnaast zie je kleding waarbij niet alleen het haar, maar ook armen, benen en soms vrijwel het gehele lichaam verdwijnen.

Ook wij worden weer preutser…

Naaktrecreatie wordt steeds vaker onderwerp van discussie. Sauna’s hebben badkledingdagen. Zwembaden passen regels en uren aan verschillende kledingwensen aan. Instellingen vragen zich af of kunst met naakt nog wel verstandig is. Een blote borst kan ineens een probleem worden. Een grap over religie wordt een risico. Een cartoon kan maatschappelijke onrust veroorzaken. Seksualiteit moet voorzichtig worden besproken. Religieuze gevoeligheden krijgen steeds vaker een bijzondere status.

Het gebeurt stukje bij beetje… Dat schilderij hangen we maar niet op. Die afbeelding halen we weg. Die grap maken we liever niet. Die regel passen we aan. Die uitzondering maken we ook nog. Daar zeggen we maar niets van.

Dominee buitengezet

Steeds één klein stapje. En zo glijden we terug terwijl we er eeuwen voor nodig hadden om tegen religie te kunnen zeggen: mijn lichaam is van mij. Mijn haar is van mij. Mijn seksualiteit is van mij. Mijn kunst is van mij. Mijn mening is van mij. Mijn godsdienst is van mij, en vooral: mijn goddeloosheid ook.

We hebben de dominee buitengezet, en vervolgens gaan we fluisteren omdat de imam misschien aanstoot neemt, en dat allemaal onder het mom van godsdienstvrijheid.

Want zodra kunst verdwijnt, taal wordt aangepast, kledingnormen verschuiven, seksualiteit opnieuw wordt omgeven door taboes en instellingen voortdurend rekening houden met religieuze gevoeligheden, gaat het niet meer alleen over de vrijheid van een gelovige.

Dan verandert de vrijheid van iedereen. We hebben ons bevrijd van 1700. Laten we er dan in godsnaam niet langzaam weer naartoe glijden.

Reacties