De politie blijft hangen in de fifties: ‘Oom agent spreekt je toe’

Wie wil demonstreren, hoeft in dit land zijn gezicht niet te verbergen. De bedoeling van een demonstratie is juist om in het openbaar te laten zien waarvoor je staat. Toch verschijnen bij steeds meer demonstraties mensen met bivakmutsen, Hamas-sjaals en andere gezichtsbedekking.

We mogen hun woede wel zien, maar hun gezichten niet.

Het vorige kabinet besloot daarom gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties te verbieden. Een goed idee. Met gezichtsbedekking kan iemand stenen of vuurwerk gooien, een politieauto vernielen en vervolgens ongezien in de menigte verdwijnen. Aan camerabeelden heb je weinig wanneer daarop alleen twee ogen boven een zwarte doek zichtbaar zijn.

Natuurlijk kan iemand een goede reden hebben om anoniem te blijven. Een Iraniër die tegen het regime in Teheran protesteert, kan daarmee familieleden in Iran in gevaar brengen. Voor zulke bijzondere situaties kan een uitzondering gelden. Maar die uitzondering mag geen algemene regel worden. De gemiddelde drager van een Hamas-sjaal in Amsterdam is geen vervolgde Iraanse vrijheidsstrijder.

Handhaving

De politie zegt weinig nut te zien in een algemeen verbod. Handhaving zou tijdens demonstraties conflicten kunnen veroorzaken en tot escalatie leiden. Dat klinkt verstandig, maar het is slechts de halve waarheid. Niet optreden kan eveneens tot escalatie leiden.

Wanneer demonstranten merken dat de politie uit angst voor onrust niet ingrijpt, leren zij iets belangrijks: dreigen werkt. Eerst wordt een gezicht bedekt. Daarna wordt een aanwijzing genegeerd. Vervolgens vliegt de eerste steen door de lucht. De politie wordt pas werkelijk actief wanneer de zaak uit de hand is gelopen. Dan zijn tientallen agenten nodig voor iets wat door tijdig en kordaat optreden misschien voorkomen had kunnen worden.

Intussen raken politieagenten en handhavers gewond en belanden in het ziekenhuis. Straks zijn er misschien agenten die het niet meer kunnen navertellen. De gemaskerde daders zijn dan allang onherkenbaar in de menigte verdwenen.

Oom agent sprak je toe

De Nederlandse de-escalatiestrategie lijkt nog altijd gebaseerd op het Nederland van de jaren vijftig. Oom agent sprak iemand streng toe en de burger begreep dat hij een grens had bereikt. Maar de huidige samenleving is cultureel, sociaal en politiek veranderd. Niet iedereen heeft dezelfde omgang met gezag. Wat de politie als redelijke terughoudendheid bedoelt, kan door een radicale groep worden uitgelegd als zwakte.

Dat betekent niet dat de politie iedereen onmiddellijk met de wapenstok uit elkaar moet slaan. Het betekent wel dat zij vooraf duidelijk maakt welke regels gelden en dat overtreding direct gevolgen heeft. Wie toch met gezichtsbedekking verschijnt, wordt uit de demonstratie gehaald. Wie vreedzaam demonstreert, weet dan dat hij juist tegen relschoppers wordt beschermd.

Terughoudendheid is geen geloofsartikel. Kordaat optreden kan escalatie voorkomen. De politie moet daarom niet op de proppen komen met een verhaal alsof Nederland nog hetzelfde land is als zeventig jaar geleden.

Wie in het openbaar demonstreert, heeft recht op politiebescherming. Diezelfde politie mag op haar beurt eisen dat demonstranten met open vizier verschijnen.

Reacties