Als je het maar vaak genoeg zegt

Zeg iets vaak genoeg en het gaat vertrouwd klinken. Wat vertrouwd klinkt, wordt vervolgens makkelijker voor waar aangenomen. Daar bestaat zelfs een term voor: het illusory truth effect. Herhaling kan ervoor zorgen dat een bewering geloofwaardiger gaat klinken, ook wanneer die onjuist, onvolledig of sterk versimpeld is.

Kijk naar Israël. Voor veel mensen is Israël inmiddels simpelweg de slechterik geworden. Israël bombardeert. Israël doodt burgers. Israël onderdrukt. Israël pleegt genocide. Hoe vaker die boodschap terugkomt, hoe vanzelfsprekender het beeld wordt.

Tegelijk hoor je veel minder vaak wat Hamas zelf zegt te willen. Hamas beschrijft Palestina als het hele gebied tussen de Jordaan en de Middellandse Zee en erkent Israël niet als legitieme staat. In hun toekomstbeeld bestaat Israël niet meer.

Je kunt het optreden van Israël hard veroordelen. Je kunt bombardementen disproportioneel vinden, je kunt woedend worden van de beelden uit Gaza en je kunt vinden dat Israël grenzen overschrijdt. Maar Hamas uit het verhaal halen kan niet. Israël heeft niet te maken met een organisatie die alleen een eigen staat naast Israël nastreeft. Hamas houdt vast aan een ideologie waarin Israël uiteindelijk verdwijnt.

Ook aan die kant speelt herhaling een rol. Als mensen jarenlang horen dat heel Palestina bevrijd moet worden, dat Israël geen bestaansrecht heeft en dat verzet daartegen een morele of religieuze opdracht is, blijft zo’n boodschap niet zonder invloed. Niet iedereen neemt hem over, maar ideeën worden normaler naarmate ze vaker worden herhaald.

We kennen allemaal de uitdrukking: “het wordt me door de strot geduwd”. Maar waar denk je aan als je die zin leest? Aan mensen met een handicap? Aan veganisten? Of aan LGBTQ+?

Juist ja! Aan LGBTQ. “Het wordt me door de strot geduwd’ is zo vaak in één adem genoemd met LGBTQ-+ dat het een eigen leven is gaan leiden. De ene persoon gebruikt hem, de volgende neemt hem over en na verloop van tijd klinkt het alsof er een objectief vaststaand probleem wordt beschreven.

Dat wil niet zeggen dat niemand zich mag ergeren aan activisme, campagnes of de hoeveelheid zichtbaarheid. Mensen mogen daar alles van vinden. Maar de formulering zelf is door herhaling onderdeel geworden van het maatschappelijk beeld. Wie hem vaak genoeg hoort, gaat hem soms uiteindelijk zelf gebruiken.

Zo werkt beeldvorming ook rond Israël. Wanneer voortdurend dezelfde kwalificaties terugkomen en de ideologie van Hamas veel minder aandacht krijgt, ontstaat een verhaal waarin één partij alle schuld draagt en de andere steeds verder uit beeld raakt.

Kritiek op Israël hoeft helemaal niet minder scherp te worden. Maar kritiek wordt pas iets waard als je ook bereid bent te kijken naar wat de tegenpartij zegt, wil en doet. Anders kijk je niet meer naar een conflict. Dan kijk je naar een verhaal dat zo vaak is herhaald dat bijna niemand nog vraagt wat er ontbreekt.

Reacties