Autisme: controledrang als overlevingsstrategie

Steeds meer mensen herkennen zichzelf in de diagnose ASS (Autisme Spectrum Stoornis). Cijfers lopen uiteen van 1 tot 8 procent van de Nederlandse bevolking.

Een zeer herkenbaar kenmerk bij mensen met autisme is een sterke behoefte aan controle en voorspelbaarheid. Dit gedrag is een functionele strategie om overzicht te bewaren in een wereld die vaak als chaotisch en overweldigend en dus als zeer stressvol wordt ervaren.

Mensen met autisme hebben vaak moeite met het verwerken van onverwachte prikkels en veranderingen. Door hun omgeving te structureren en regels op te leggen, creëren ze veiligheid en houvast. Wanneer deze controle wordt verstoord – bijvoorbeeld doordat mensen dingen anders doen dan verwacht – kan dit leiden tot hevige stress, angst, frustratie of zelfs woede-uitbarstingen. Het is minder een bewuste drang om anderen te domineren en meer een noodzakelijk copingmechanisme om overprikkeling te voorkomen.

Reacties op controleverstoring

Wanneer de noodzakelijke controle of routine wordt verbroken, kan dit bij mensen met autisme leiden tot heftige emotionele reacties. Dit varieert van grote onrust en frustratie tot paniek en woede-uitbarstingen. Dit wordt vaak ervaren als een noodreactie van het brein op het verlies van veiligheid en overzicht.

Het gedrag kan voor buitenstaanders overkomen als star of controlerend, maar de onderliggende drijfveer is angstvermindering. Het afdwingen van regels bij anderen is vaak een poging om de omgeving voorspelbaar te maken, zodat ze zelf kunnen functioneren zonder vast te lopen.

De drang om alles op de ‘enige juiste manier’ te doen, zijn uitingen van deze angst om de controle te verliezen.

Jaja, allemaal goed en wel

Maar dan woon je naast een zwaar autistische buurvrouw en je komt elkaar veel te vaak tegen in de gedeelde carport.

„Jullie moeten mijn oplossing overnemen, anders wordt het een puinhoop.”
„Je hebt een spijker in mijn muur geslagen, dat wordt een verzekeringskwestie.”
„Jullie mogen [X] niet doen, ik wil het niet hebben!”
„Dat moet gewoon zo gaan, omdat ik het zeg!”
„Jullie zijn dwangmatig, obsessief, neurotisch en houden helemaal geen rekening met een ander.”
„Het kan je blijkbaar niets schelen, zo onverschillig als je bent.”
„Ik wil dat jullie de hedera verwijderen!”
„Ik wil niet dat jullie je kliko’s door de carport verplaatsen!”
„Jullie moeten maar gaan verhuizen!”
„Op mijn dashcam zag ik dat je bij het langslopen tegen mijn auto aan kwam. Dat kan echt niet. Ik eis excuses!”

Et cetera, et cetera. Dan toch maar verhuizen? Ik woon hier tenslotte al dertig jaar. Suggesties zijn welkom.

Reacties