Amerika-deskundige Olav van Zijl: ‘Trumps ontmanteling van wereldwijde Amerikaanse allianties’

Bondgenoten afsnauwen en flirten met de vijand: welkom in de gestoorde upside down world van Donald Trump.

De Amerikaanse president had vorige week opnieuw lovende woorden voor de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un, terwijl hij tegelijkertijd kritiek uitte op trouwe bondgenoot Zuid-Korea, omdat deze zijn onnodige oorlog tegen Iran niet steunt. Een paar dagen later legde hij Canada, van oudsher een trouwe bondgenoot en goede buur, een onbegrijpelijk handelstarief van 50 procent op.

Het is alsof de president zijn geopolitieke kompas per ongeluk ondersteboven houdt, of simpelweg denkt dat internationale diplomatie een aflevering is van een realityshow waarin je logica bewust moet verdraaien voor betere kijkcijfers. In zo’n parallelle dimensie krijgt een meedogenloze dictator een vriendschappelijk schouderklopje, terwijl de Canadese premier Mark Carney waarschijnlijk koortsachtig probeert te begrijpen waarom Canadees hout en staal ineens aanvoelen als smokkelwaar.

Amerikaanse nationale veiligheid

Het is surrealistisch wat er allemaal is gebeurd sinds het begin van de tweede termijn van Trump. Het gevolg is dat men ook in Europa in toenemende mate twijfelt aan de betrouwbaarheid van de Verenigde Staten als economische​ en NAVO-partner. Dit is terecht en deze verschuiving zal op de lange termijn​ ook grote gevolgen hebben voor de geopolitieke positie van Washington. Zowel democratische als gematigde republikeinse buitenlandstrategen in de VS maken zich zeer grote zorgen over deze ontwikkelingen. Zij stellen dat het verzwakken van deze wereldwijde netwerken de nationale veiligheid van de VS direct ondermijnt.

​Lekkende paraplu

Jarenlang gold de Amerikaanse nucleaire en conventionele militaire paraplu als de onbetwiste hoeksteen van de Europese defensie. Door de politieke polarisatie in de VS en de strategische focus op de Indo-Pacific beseft Europa plotseling dat blinde afhankelijkheid een groot risico vormt. De waarschuwingen om de eigen​ Europese krijgsmachten te versterken zijn dertig jaar lang genegeerd en nu het erop aankomt, lekt die Amerikaanse paraplu aan alle kanten: bij geopolitieke stormen of economische onenigheid dreigt Trump de plu zomaar in te klappen.

​Nieuwe Europese allianties

Bijna tien jaar nadat Trump voor het eerst zijn intrek in het Witte Huis nam met de leus America First, is zijn benadering om vrienden aan te vallen en vijanden de hand te reiken uitgegroeid tot een wezenlijk kenmerk van het Amerikaanse buitenlandbeleid. Terwijl traditionele allianties van Europa tot het Midden-Oosten wankelen en de Amerikaanse president toenadering zoekt tot voormalige tegenstanders, wordt Europa gedwongen tot actie. Europ​a moet transformeren naar een onafhankelijke Unie die de Amerikaanse buitenlandse agenda niet langer blindelings volgt. Deze omslag is inmiddels eindelijk ingezet: Europese NAVO-lidstaten schroeven hun defensiebudgetten drastisch op, herstructureren hun legers en smeden nieuwe interne allianties.

Het ironische gevolg van Trumps America First-doctrine is dat de Verenigde Staten uiteindelijk geïsoleerd raken. Door bondgenoten te behandelen als lastige crediteuren en vijanden als potentiële zakenpartners, duwt Washington de wereld steeds verder van zich af. Als het Trump-tijdperk voorbij is en het stof is neergedaald, zal blijken dat trouwe bondgenoten onvervangbaar zijn. In deze omgekeerde wereld wint Trump wellicht de waan van de dag, maar verliest Amerika de toekomst.

Olav van Zijl is een Amerikaans-Nederlandse commentator. Hij werkt vanuit Den Haag en de Verenigde Staten.

Reacties