De kracht van wat je niet laat zien: ‘Vertrouwen hebben in verbeelding’

Jaren geleden zag ik een Amerikaanse film die zich afspeelde tijdens de Burgeroorlog. Op een afgelegen boerderij bleef één van de broers thuis om voor zijn vrouw en hun baby te zorgen, terwijl de anderen naar het front waren.

Dan verschenen een paar bandieten te paard. De jonge man ontving hen vriendelijk. Even later schoten ze hem dood. Vervolgens liepen de bandieten langzaam de trap op naar de kamer waar zijn vrouw met de baby zat.

Op dat moment begon ik te huilen. Mijn vrouw streelde mij over mijn rug. Door mijn tranen heen mompelde ik: „Dit is echt gebeurd.”

De film liet niet zien wat er boven gebeurde. Dat hoefde ook niet. Mijn eigen verbeelding deed de rest. Juist daardoor raakte die scène mij dieper dan welke expliciete geweldsscène ook. De regisseur vertrouwde op de verbeelding van de kijker.

Voor mij is dát creativiteit.

Betrouwbaarheid iets anders

Tijdens het lezen van het laatste boek van Lale Gül moest ik daaraan denken. Zij noemt zichzelf opvallend betrouwbaar. Dat geloof ik graag. Maar betrouwbaarheid is iets anders dan creativiteit.

Voor mij ontstaat grote literatuur niet doordat alles zo expliciet mogelijk wordt beschreven. Integendeel. De grootste schrijvers weten juist wat zij moeten weglaten. Ze laten de lezer zelf verbanden leggen, emoties voelen en gebeurtenissen afmaken. Daardoor wordt een verhaal intenser. De lezer is geen toeschouwer, maar ooggetuige.

Alles wordt uitgelegd

Deze vorm van creativiteit mis ik in het werk van Lale Gül. Ik krijg vaak het gevoel dat alles wordt uitgelegd of benoemd. Daardoor blijft er voor mijn eigen verbeelding minder ruimte over. Wat mij betreft verliest een verhaal dan juist aan kracht.

Meer dan een halve eeuw later herinner ik mij die film nog steeds. Niet omdat ik gruwelijkheden zag, maar omdat ik ze zélf moest invullen.

Misschien is dat wel de hoogste vorm van creativiteit: niet alles laten zien, maar zoveel vertrouwen hebben in de verbeelding van je publiek dat hun eigen verbeelding het verhaal voltooit.

Reacties