Leven in Zuidoost en Zuid-India: ‘Wanneer kleur verdwijnt’

Waarom vergeet ik in Zuid‑India mijn huidskleur, maar meestal niet in Amsterdam Zuidoost?

Wanneer iemand wantrouwig overkomt, houd ik afstand. Omdat ik die ervaring relatief vaak heb gehad met zwarte Nederlanders, ben ik wantrouwiger geworden dan ik eigenlijk zou willen zijn. In de praktijk betekent dat inderdaad dat ik soms contact met zwarte mensen mijd. Maar niet vanwege hun kleur.

Misschien is dat een vorm van vooroordeel. Maar als dat zo is, richt het zich op ervaren wantrouwen, niet op huidskleur.

Wantrouwige mensen, wit en zwart, zien mij meestal niet zitten. Dat voel ik al snel aan. Ik blijf dan op afstand. Niet uit vijandigheid, maar omdat ik geen behoefte heb aan moeizame contacten, aan gesprekken waarbij je voortdurend op je woorden moet letten. Wanneer zwarte mensen zich gedragen alsof ze hier al eeuwen wonen, voel ik mij meestal onmiddellijk op mijn gemak. Het heeft iets van India. De kleur verdwijnt naar de achtergrond en de mens komt tevoorschijn.

Vergeten dat ik blank ben

Bij Tamils in Zuid‑India heb ik zelden een probleem. Dat valt mij al jaren op. Veel Tamils zijn even donker of zelfs donkerder dan de meeste mensen die ik in Zuidoost tegenkom.

In Chennai vergeet ik vaak al enkele minuten na aankomst op de airport dat ik een blanke Nederlander ben. Mijn eigen kleur verdwijnt naar de achtergrond, net als die van de mensen om mij heen. In een volle bus of treincoupé voel ik mij gewoon een van de passagiers.

In Amsterdam‑Zuidoost gebeurt dat zelden. Wanneer ik daar in een metro of bus zit waar ik soms de enige blanke ben, voel ik mij niet vanzelfsprekend een van de passagiers, maar eerder een passagier die anders is. Waarom dat zo is, weet ik niet precies, maar het verschil houdt me bezig.

Misschien heeft het met cultuur te maken, misschien met lichaamstaal, misschien met eerdere ervaringen. Ik weet het niet.

Gewoon een mens zien

Wanneer vertrouwen ontstaat, verdwijnen groepskenmerken vaak vanzelf naar de achtergrond. Dan zie je niet langer een zwart mens, een blank mens of een Tamil. Dan zie je gewoon een mens.

Tegenwoordig wordt bijna iedere afstand tussen mensen verklaard vanuit racisme of discriminatie. Dat vind ik kort door de bocht. Mijn ervaring is anders. Ik voel me aangetrokken tot openheid en ik trek me terug bij wantrouwen.

Misschien vergis ik me soms. Dat zal ongetwijfeld gebeuren. Maar ik kan moeilijk doen alsof mijn intuïtie niet bestaat. Ze speelt een rol in bijna iedere menselijke ontmoeting.

Daarom vraag ik me af of het probleem werkelijk kleur is, of iets anders dat zich achter kleur verschuilt.

Misschien is dat de echte uitdaging van samenleven: niet jezelf wijsmaken dat kleuren niet bestaan, maar leren om door kleuren heen de mens te blijven zien.

Reacties