Institutionele discriminatie bestaat overal: ‘Betalen voor frisse lucht in het park’

De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme concludeert dat discriminatie niet alleen voorkomt bij individuen, maar ook verborgen kan zitten in wetten, procedures en overheidsinstellingen. Institutionele discriminatie heet dat. Volgens de commissie moet de overheid daar veel actiever tegen optreden.

Dat klinkt logisch. Toch bekruipt mij het gevoel dat Nederlanders soms denken dat institutionele discriminatie een typisch Nederlands probleem is. Alsof het pas ontstaat wanneer een ambtenaar een formulier verkeerd invult.

Wie een tijdje buiten Nederland woont, weet beter.

In India word ik als buitenlander geregeld anders behandeld dan Indiërs. Seniorenkortingen op treinen, vliegtuigen en andere voorzieningen zijn vaak beschikbaar voor Indiase burgers, maar niet voor buitenlandse senioren. Midden in een stad met gevaarlijke luchtvervuiling ligt soms een park waar mensen even frisse lucht kunnen inademen. Voor Indiërs is de toegang gratis. Buitenlanders die op adem willen komen, moeten een kaartje kopen. De bomen maken geen onderscheid tussen nationaliteiten. De overheid wel.

Zelden het voordeel van de twijfel

Ook na verkeersongevallen merk je hoe anders het gaat dan in Nederland. Van een buitenlander wordt meestal verwacht dat hij betaalt, ongeacht de schuldvraag. De politie zal je waarschijnlijk niet helpen. Buitenlanders genieten daar zelden het voordeel van de twijfel.

Opmerkelijk genoeg heeft niet iedere buitenlander evenveel last van discriminatie. Mocht je als westerling toevallig zwart zijn, dan heb je vaak minder kans op zulke ervaringen. Ook Nederlandse Hindoestanen boffen. Zolang zij hun paspoort in hun zak laten, worden zij meestal als Indiërs behandeld. Discriminatie blijkt daarmee niet alleen afhankelijk van nationaliteit, maar ook van hoe anderen denken dat je eruitziet.

Westerse hindoe-monniken worden soms zelfs de toegang tot heiligdommen geweigerd. Zelf werd ik ooit in Kathmandu door tempelbewakers in de kraag gegrepen en een tempel uit gesleurd. Wat mij altijd is bijgebleven, is dat een Afrikaanse dame in sari zonder problemen naar binnen mocht, terwijl ik buiten bleef staan. Ik leefde destijds als hindoe-monnik. Kennelijk wordt discriminatie niet alleen bepaald door nationaliteit, maar ook door hoe mensen denken dat je eruitziet.

Domme exemplaren

Dat brengt mij op een ongemakkelijke conclusie. Een samenleving zonder discriminatie is niet mogelijk. Die domheid behoort bij het leven. Vanaf het moment dat apen zich tot mensen gingen ontwikkelen, kom je domme exemplaren tegen en dat zal vermoedelijk zo blijven. Geen commissie, meldpunt of wet zal dat kunnen veranderen.

Daarom vraag ik mij af of de belangrijkste taak van de overheid wel het bestrijden van discriminatie is. Nog meer regels en nog meer ambtenaren lossen het probleem niet op. Misschien zou de overheid beter kunnen investeren in iets anders: het bevorderen van solidariteit tussen de mensen die samen een land bewonen.

En voor mensen die veel last hebben van discriminatie geldt het volgende advies: geef het zo weinig mogelijk aandacht. Er zijn nu eenmaal mensen die discrimineren. Maar er zijn veel meer mensen die dat niet doen. Richt je aandacht op hen.

Wie zichzelf ervan kan overtuigen dat de meeste mensen oké zijn, ontdekt een samenleving die best leefbaar is.

Reacties