Heeft de hoofddoek een oorsprong in de slavernij?

De discussie over de hoofddoek gaat meestal over geloof en identiteit. Voorstanders zien er een religieus symbool in. Tegenstanders zien er onderdrukking in. Maar zelden wordt de vraag gesteld waar de hoofddoek eigenlijk vandaan komt.

In de vroege islamitische wereld bestond een duidelijk verschil tussen vrije vrouwen en slavinnen. Vrije vrouwen droegen vaak een hoofddoek en meer bedekkende kleding. Slavinnen mochten zich vaak niet kleden als vrije vrouwen. Ook buiten hun werk moesten zij herkenbaar blijven als slavin.

Slavinnen deden het zware werk. Zij haalden water uit de put, werkten op het land, droegen zware lasten en deden huishoudelijk werk. Wie de hele dag met emmers water sjouwt, kiest andere kleding dan iemand die bescherming en status wil tonen.

Niemand kwam voor hen op

Maar er speelde nog iets mee. Slavinnen waren kwetsbaar. Zoals in veel slavensamenlevingen waren er mannen die het normaal vonden hen te betasten, lastig te vallen of zelfs te verkrachten. Een slavin had vaak niemand die voor haar opkwam.

Bij vrije vrouwen lag dat anders. Zij stonden onder bescherming van hun familie, clan of echtgenoot. Wie een vrije vrouw lastigviel, kon rekenen op een harde reactie. De kans op wraak, eerwraak, was groot.

De hoofddoek maakte dat verschil zichtbaar. Hij liet zien dat een vrouw bescherming genoot en dat anderen haar met rust moesten laten. De boodschap was eenvoudig: ‘Blijf van mij af.’

Dat werpt een ander licht op de huidige discussie. De hoofddoek wordt vaak voorgesteld als een tijdloos religieus gebruik. Historisch gezien lijkt de hoofddoek verbonden met een samenleving waarin slavernij heel gewoon was.

Wij hebben die slavernij afgeschaft.

Kleden zoals je wil

Wij vinden dat ieder mens dezelfde waardigheid heeft. We maken geen onderscheid meer tussen vrije vrouwen en slavinnen.

Dat betekent niet dat vrouwen vandaag geen hoofddoek mogen dragen. In een vrije samenleving mag iedereen zich kleden zoals hij of zij wil. Maar vrijheid betekent ook dat we eerlijk naar de geschiedenis van symbolen mogen kijken.

Persoonlijk vind ik het vreemd om de hoofddoek alleen als iets positiefs te zien. Als de hoofddoek inderdaad is ontstaan in een samenleving waar vrije vrouwen zich onderscheidden van slavinnen, dan hoort dat verleden er ook bij. In Nederland wonen nog steeds mensen die vinden dat zij nadeel ondervinden van de slavernij in onze koloniale geschiedenis.

Wanneer ik Lale Gül zie, reageer ik emotioneel alsof zij mijn eigen kind is. Misschien komt het doordat ik in haar geen symbool zie, maar een mens. Ik bewonder haar moed om haar eigen weg te kiezen, ondanks alle kritiek die zij over zich heen krijgt. Daardoor kijk ik anders naar symbolen die voor de één een teken van geloof zijn en voor de ander een herinnering aan onvrijheid.

De slavernij hebben we afgeschaft. Waarom dragen we sommige symbolen uit die tijd nog steeds met ons mee?

Reacties