Excuses vragen én verantwoordelijkheid nemen: ‘Geen wedstrijd van schuld’

Het debat over mogelijke excuses van de Nederlandse regering aan de Molukse gemeenschap, raakt aan een pijnlijke geschiedenis. Een geschiedenis waarin mensen zich jarenlang niet gehoord, niet gezien en soms zelfs vergeten hebben gevoeld.

Erkenning van dat verdriet en van fouten uit het verleden is belangrijk. Een samenleving die naar haar verleden durft te kijken, laat zien dat zij volwassen genoeg is om verantwoordelijkheid te nemen.

Maar verantwoordelijkheid kent meer dan één kant.

De geschiedenis van de Molukkers in Nederland is verbonden met moeilijke keuzes van de overheid, met verwachtingen die niet zijn waargemaakt en met generaties die met de gevolgen daarvan hebben geleefd. Daar mag en moet aandacht voor zijn. Excuses kunnen voor veel mensen een belangrijke stap zijn in erkenning en herstel.

Diepe wonden

Tegelijkertijd hoort bij een eerlijk gesprek ook de vraag naar verantwoordelijkheid voor het geweld dat later heeft plaatsgevonden. De treinkaping bij De Punt en de gijzeling van een school in Bovensmilde hebben diepe wonden achtergelaten. Kinderen, leerkrachten, treinreizigers en hun families werden geconfronteerd met angst en onzekerheid. Ook hun verdriet verdient erkenning.

Respect voor de ene groep mag nooit betekenen dat het leed van een andere groep wordt vergeten.

Een volwassen samenleving hoeft geen wedstrijd te maken van schuld. Het gaat niet om de vraag wie het meeste recht heeft op erkenning, maar om de bereidheid om naar het volledige verhaal te kijken. Historisch onrecht kan worden erkend zonder geweld goed te praten. En slachtoffers van geweld verdienen erkenning zonder dat daarmee de geschiedenis van de Molukse gemeenschap wordt ontkend.

Begin van een eerlijk gesprek

Misschien ligt daar juist de kracht van excuses: niet als eindpunt, maar als begin van een eerlijk gesprek. Een gesprek waarin iedereen ruimte krijgt voor verdriet, maar waarin ook iedereen bereid is verantwoordelijkheid te nemen.

Verzoening ontstaat niet door alleen terug te kijken naar wat anderen fout hebben gedaan. Verzoening begint wanneer we durven zeggen: dit is ons gezamenlijke verleden, met pijnlijke hoofdstukken aan alle kanten. Alleen dan kan erkenning leiden tot begrip.

Reacties