Metin ziet dat de Sovjet-Unie is ingestort, ‘hoe is China erin geslaagd?’

De Sovjet-Unie is ingestort. Deze ineenstorting is niet alleen het faillissement van een regime, maar ook een in twijfel trekken van de claim van het Westen op conceptuele superioriteit.

Want de orde die na de Koude Oorlog werd gevestigd, presenteerde het neoliberalisme als een universeel lot met de bewering dat dit ‘het einde van de geschiedenis’ was. Vandaag zien we echter dat de westerse beschaving een ernstige crisis doormaakt. De economische ongelijkheid neemt toe, de politieke vertegenwoordiging verzwakt en het sociale samenhang verdwijnt.

De grootste fout die men maakt bij het proberen China te begrijpen, is het land te verklaren met de begrippen van het Westen. Begrippen als ‘staat’, ‘markt’ en ‘kapitalisme’ zijn het product van de historische ervaring van het Westen. In talen van Latijnse oorsprong verwijst ‘state‘ naar een mechanisch apparaat, een heersende bovenbouw. In China daarentegen is de staat een combinatie van de begrippen ‘familie’ en ‘huis’. De staat is dus geen externe autoriteit, maar een organisch verlengstuk van de samenleving. Dit verschil is niet alleen taalkundig, maar ook ontologisch.

Ineenstorting Sovjet-Unie

Ook de ineenstorting van de Sovjet-Unie moet in deze context opnieuw worden bekeken. Het Sovjetsysteem was ideologisch tegen het Westen gekant, maar zat mentaal gevangen in de categorieën van het Westen. Het centraliseerde de staat, maar kon deze niet integreren in het sociale weefsel. Het plande de economie, maar mechaniseerde het menselijke element. Uiteindelijk vervreemde het systeem zich van zichzelf en stortte het in.

China volgde een andere weg. Het voerde hervormingen door, maar brak niet. Het maakte gebruik van de markt, maar gaf zich niet over. Het instrumentaliseerde het kapitalisme, maar maakte er geen ideologie van. Want voor China gaat het niet om ‘kapitalistisch zijn’, maar om sterk blijven. Daarom is wat we in China zien geen kapitalisme in de klassieke zin. Het is een pragmatisch ontwikkelingsmodel waarin de staatsredenering de markten stuurt.

In China stuurt de staat

Vandaag de dag is de uitspraak ‘er is kapitalisme in China’ een oppervlakkige interpretatie van de kwestie. De echte vraag is: wie bestuurt het kapitalisme? Terwijl in het Westen de markt de staat stuurt, stuurt in China de staat de markt. Daar ligt het breekpunt.

Kortom, om te begrijpen waarom de Sovjet-Unie is ingestort en hoe China is opgekomen, moeten we de conceptuele bril van het Westen afzetten. Anders zien we alleen de gevolgen en missen we de oorzaken. En misschien wel het belangrijkste: we beseffen dan niet dat we onze eigen toekomst niet kunnen bouwen met andermans concepten en denkwijzen.

Reacties