Bekeringsdrang religies volgens Peter: ‘Soms een teken van onzekerheid’

Wie werkelijk weet, voelt meestal weinig behoefte anderen te overtuigen. Wie twijfelt, zet het liefst een luidspreker op zijn gebedshuis.

Dat klinkt misschien hard, maar ik ben het steeds duidelijker gaan zien. Religies als christendom en islam, die sterk draaien om geloof en overtuiging, ontwikkelen vaak een sterke bekeringsdrang. Religies die meer draaien om innerlijk inzicht of bewustzijn hebben die neiging doorgaans veel minder.

Binnen het christendom is bekering eeuwenlang een heilige opdracht geweest. Armen kregen naast een maaltijd ook een preek te verteren. Missionarissen trokken de wereld over om zieltjes te winnen. Dat gebeurde soms uit oprechte liefde, maar het bleef opmerkelijk: bij hulp leek missionering bijna een morele zelfverplichting.

Buitenlandse missiegelden

In India zie je dat mechanisme nog steeds, maar subtieler. Met buitenlandse missiegelden bouwen christelijke organisaties ziekenhuizen, scholen en opleidingscentra die officieel voor iedereen toegankelijk zijn. Daar is op zichzelf niets mis mee. Dankzij christelijke instellingen hebben veel Indiërs toegang tot onderwijs en gezondheidszorg.

Maar bijna iedereen begrijpt ook hoe het systeem soms werkt. Wanneer de belangstelling groot wordt voor een studieplaats, hostelkamer of baan, blijken christelijke bekeerlingen dikwijls nét iets meer kans te maken. Niet openlijk. Niet officieel. Maar wel voelbaar.

En dat weten de mensen.

Daardoor ontstaat een ongemakkelijke vraag: hoe vrij is een religieuze keuze wanneer een geloof sociale voordelen oplevert? Een arme familie denkt anders over bekering wanneer een christelijke school de beste kans biedt op sociale stijging. Juist dat roept bij sommige niet-christenen wantrouwen op. Zij ervaren het alsof armoede wordt gebruikt om religieuze invloed uit te breiden, waardoor hulpverlening niet langer volledig belangeloos voelt.

Welkom zijn

In veel vormen van hindoeïsme, boeddhisme en sikhisme ontbreekt traditioneel de behoefte tot bekering. In India wordt door veel spirituele instellingen dagelijks voedsel, kleding en hulp verstrekt zonder ook maar de geringste neiging ontvangers te overtuigen. Je hoeft geen hindoe te worden om welkom te zijn. Geen boeddhist om een maaltijd te krijgen. Geen sikh om in een langar te eten.

Natuurlijk bestaan er uitzonderingen. De Hare Krishna-beweging werd juist sterk missionair, deels als reactie op eeuwen van christelijke en islamitische bekeringsdrang. Maar traditioneel draait het hindoeïsme minder om het winnen van zielen dan om innerlijk inzicht.

Misschien hangt dat samen met het verschil tussen geloof en jnana – innerlijk weten. Wie werkelijk de stilte gerealiseerd heeft, hoeft niemand te overtuigen. De behoefte te bewijzen dat men gelijk heeft, is verdwenen.

Vanuit mijn perspectief lijkt de sterke bekeringsdrang van sommige religies daarom soms ook een teken van onzekerheid over het eigen geloof.

Reacties