Parlementaire enquête coronabeleid: ‘De illusie van achterafgelijkheid’

De komende parlementaire enquête over het coronabeleid roept een ongemakkelijke vraag op: proberen we werkelijk lessen te trekken uit die periode, of zijn we vooral op zoek naar schuldigen? Oud-premier Mark Rutte, Hugo de Jonge en andere hoofdrolspelers worden binnenkort onder ede gehoord over besluiten die genomen werden in een tijd waarin bijna niemand precies wist wat er gebeurde.

En juist dat lijkt in het huidige debat steeds vaker vergeten te worden.

Tijdens de eerste coronajaren handelden regeringen wereldwijd onder enorme druk en met beperkte kennis. Besmettingscijfers liepen op, ziekenhuizen waarschuwden voor overbelasting en de beelden uit Noord-Italië maakten diepe indruk. In korte tijd namen landen overal ter wereld vergelijkbare maatregelen: lockdowns, avondklokken, schoolsluitingen en reisbeperkingen. Niet omdat alle regeringen hetzelfde politieke handboek volgden, maar omdat zij op basis van dezelfde dreigende signalen tot vergelijkbare conclusies kwamen.

Beslissingen met gevolgen

Dat betekent niet dat elke maatregel automatisch juist was. Sommige beslissingen hadden grote economische, sociale en psychologische gevolgen. Ondernemers verloren hun bedrijf, kinderen liepen leerachterstanden op en de impact op de mentale gezondheid was enorm. Het is daarom logisch en noodzakelijk dat een samenleving onderzoekt wat goed werkte en wat niet.

Maar evalueren is iets anders dan achteraf morele schuld toewijzen.

Steeds vaker lijkt het debat namelijk te suggereren dat bestuurders destijds bewust verkeerde keuzes maakten, terwijl zij in werkelijkheid handelden binnen de kennis en omstandigheden van dat moment. Dat is het fundamentele probleem van veel terugblikken op corona: men beoordeelt beslissingen uit 2020 met informatie uit 2026.

Helderheid in crisistijd

Achteraf lijkt alles overzichtelijk. Dan is zichtbaar welke modellen niet klopten, welke maatregelen beperkt effect hadden en welke schade onderschat werd. Maar tijdens een echte crisis bestaat die helderheid niet. Politici nemen dan beslissingen onder tijdsdruk, met onvolledige informatie en voortdurend veranderende inzichten.

Een ongewenste uitkomst is bovendien niet automatisch bewijs van een verkeerde beslissing. Wie in een crisissituatie handelt, doet dat met de kennis van dat moment, niet met de wetenschap van jaren later.

Misschien is dat wel de meest ongemakkelijke conclusie van allemaal: niet dat regeringen alles goed deden, maar dat niemand tijdens corona precies wist wat het juiste was.

Reacties