Peter zet kanttekening bij grote bedrijven: ‘De rekening van de groei’

Bedrijven spreken graag over groei. Minder graag over wie uiteindelijk de rekening betaalt.

Heineken ziet groeikansen in de Zuid-Indiase deelstaat Tamil Nadu. Dat klinkt vriendelijk en modern: groei, ontwikkeling, nieuwe markten.
In Tamil Nadu drinken mensen veel minder alcohol dan in Nederland. Voor een bierconcern betekent dat vooral potentieel. Waar weinig wordt gedronken, kan nog veel worden verkocht. Van bier drinken in de tropen krijg je bovendien enorme dorst – een probleem dat de industrie graag oplost met de levering van sixpacks. Het product verkoopt zichzelf.
Economisch is dat logisch. Moreel wordt het ingewikkelder.

Alcohol brengt namelijk niet alleen omzet. Het brengt ook verkeersdoden, leverproblemen, geweld binnen gezinnen, verslaving en extra druk op ziekenhuizen en politie. In 2026 ligt de criminaliteit in Tamil Nadu beduidend lager dan in Nederland. Wie betaalt uiteindelijk de rekening wanneer het alcoholgebruik sterk stijgt? Niet de slimme buitenlandse aandeelhouder, maar de lokale bevolking.

Miljarden aan herstelmaatregelen

Nederland kent hetzelfde mechanisme in de landbouw. Onze boeren exporteren enorme hoeveelheden vlees, melk en kaas. Dat levert banen, prestige en inkomen op. Maar de maatschappelijke kosten verdwijnen niet. Stikstofproblemen, vervuild water, aantasting van natuurgebieden en miljarden aan herstelmaatregelen komen uiteindelijk terecht bij de belastingbetaler – niet bij de veroorzakers van de schade.

En zodra men grenzen probeert te stellen, verschijnen tractoren op de snelwegen totdat de overheid door de knieën gaat. Dan heet het plotseling dat de boeren ‘voor de Nederlandse consument produceren’, terwijl een groot deel van die productie juist voor de export bestemd is. De winst is privé. De schade collectief.

Bonussen opstrijken

Dat mechanisme zie je steeds vaker in moderne economieën. Bedrijven spreken graag over innovatie, groei en marktkansen, maar veel minder over de kosten die later bij de samenleving worden neergelegd. Zolang de kwartaalcijfers stijgen en CEO’s hun bonussen opstrijken, lijkt alles een succes. Pas jaren later verschijnt de rekening – in de zorg, de leefomgeving of de belastingdruk.

Natuurlijk hebben mensen ook hun eigen verantwoordelijkheid. Niemand wordt gedwongen bier te drinken of iedere dag goedkoop vlees te eten. Maar het is naïef om te denken dat reclame, lobby en economische macht geen invloed hebben op menselijk gedrag. Hele industrieën bestaan juist bij de gratie van die beïnvloeding.

We noemen het vooruitgang wanneer een Nederlandse multinational een nieuwe markt verovert. Misschien moeten we vaker vragen wie uiteindelijk de rekening betaalt wanneer die overwinning compleet is.

Reacties