Vrijheid als toeval

5 mei. We hangen de vlag uit en noemen dat vrijheid. Dat is de leugen waar deze dag op rust.

Gisteren werd het Nationaal Monument op de Dam beklad. Rode verf. ‘Genocide’. Schofterig. Niet omdat het een mening is, maar omdat het een grens sloopt die juist daar en juist dan onaantastbaar moet zijn. Dat heeft niets met vrijheid te maken. Dat is toe-eigening. Dat is nemen wat niet van jou is en het recht noemen.

En precies dat mechanisme zien we overal terug.

Wij vieren vrijheid alsof het lokaal is, alsof het ophoudt bij onze grenzen, alsof het voldoende is dat wij er geen last van hebben. Dat is de fout. Vrijheid die alleen voor ons geldt, is geen vrijheid maar een voorrecht dat we verwarren met een principe.

Elders vallen bommen

Terwijl hier vlaggen wapperen, vallen elders bommen. In Oekraïne slapen mensen in metrostations omdat de lucht niet veilig is. In het Midden-Oosten verliest een gezin in één klap zijn huis. In Myanmar is geweld geen uitzondering maar routine. Dit zijn geen standpunten. Dit zijn feiten.

De tegenwerping is dat wij daar niets aan kunnen doen en dus mogen vieren wat we hier hebben. Dat klinkt redelijk. Het is het niet. Want als vrijheid alleen telt zolang jij er zelf van profiteert, is het geen waarde maar gemak.

Dus zolang vrijheid niet gedeeld wordt, is wat wij hier vieren geen vrijheid maar isolatie.

Grenzen verdwijnen

En dan gebeurt er iets als die bekladding. Iemand eigent zich een nationaal moment toe, breekt de grens en dwingt aandacht af vanuit hetzelfde misverstand: dat vrijheid betekent dat alles van jou is. Klein of groot, het effect is hetzelfde. Betekenis verdwijnt zodra grenzen verdwijnen.

Kijk naar het beeld bij dit stuk: een mens achter lijnen die nergens aan vastzitten en toch niet te doorbreken zijn, zoals grenzen die voor de één open zijn en voor de ander gesloten zonder dat ze zichtbaar zijn. Dat is geen metafoor maar de wereld zoals die is.

We hangen de vlag uit en noemen dat vrijheid. Dat is de leugen waar deze dag op rust.

We vieren geen vrijheid maar het toeval dat wij er even buiten vallen.

Reacties