Waarom is de Europese Unie bang?

De toon van Europa is veranderd. Om precies te zijn: Europa geeft nu een waarheid toe die het niet langer kan verbergen. Het discours dat jarenlang was gebaseerd op waarden, normen en recht, maakt plaats voor de kille realiteit van de geopolitiek.

Het feit dat de uitbreidingskwestie wordt omschreven als een ‘geopolitieke noodzaak’, is in feite de duidelijkste aanwijzing dat Europa het vertrouwen in zijn eigen verhaal heeft verloren.

Toen Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, de uitbreidingsstrategie van Europa toelichtte, sprak zij openlijk haar bezorgdheid uit over de invloed en het effect van Rusland, China en Turkije in de regio. Dit is geen verklaring van een visie, maar een uiting van ongerustheid. Want Europa loopt het risico om niet langer een kracht te zijn die zijn omgeving vormgeeft, maar een actor die door zijn omgeving wordt gevormd. De harde macht van Rusland, de economische omringing door China en de regionale invloed van Turkije… Elk van deze factoren creëert een nieuw evenwicht en een nieuwe vergelijking aan de grenzen van Europa. En Brussel is bang om buiten deze vergelijking te vallen.

Bang om te krimpen

De kern van de zaak is: Europa spreekt niet over uitbreiding omdat het wil uitbreiden, maar omdat het bang is om in te krimpen. Dit is geen strategische keuze. Het is een reflex die door noodzaak wordt opgelegd. Met andere woorden: de Europese Unie bespreekt het openen van haar deuren niet omdat ze een aantrekkingspunt is, maar om de opkomst van alternatieve machten in evenwicht te houden.

Turkije neemt in dit plaatje een bijzondere plaats in. Want Turkije is niet alleen geografisch, maar ook vanwege zijn politieke en militaire capaciteiten een land waarmee Europa rekening moet houden. Turkije, dat jarenlang aan de deur werd gehouden, aan het lijntje werd gehouden en soms werd buitengesloten, is vandaag de dag een speler geworden die niet ongenoemd kan blijven in de Europese veiligheidsarchitectuur. Het is onmogelijk om deze ironie niet te zien.

Evenwichtsfactor

Er is echter een cruciaal punt waar hier aandacht aan moet worden besteed. De blik van Europa op Turkije wordt nog steeds gevormd door de zoektocht naar een ‘evenwichtsfactor’ in plaats van vanuit het perspectief van een strategisch partnerschap. Het gaat dus niet om het aangaan van een relatie tussen gelijken, maar om het vinden van een instrument om de bestaande machtsvacuüms op te vullen.

Deze benadering is niet houdbaar. Want duurzame en solide relaties worden niet gebouwd op angst, maar op wederzijds belang en vertrouwen. Als Europa het echt over een nieuw tijdperk heeft, moet het eerst zijn mentaliteit bijstellen. Anders zal elke ‘bekentenis’ die het doet, alleen maar zijn eigen zwakte iets zichtbaarder maken.

Kortom, wat vandaag is verklaard, is geen strategie, maar een laat besef. De echte test voor Europa begint nu pas.

Reacties