Geloof zonder verlossing – Over de linkse kerk en de klimaatreligie

Er is een merkwaardige verschuiving gaande in onze samenleving. Waar religie ooit de ziel moest redden en zondebesef een moreel kader bood, lijkt het morele kompas van vandaag zich te hebben verplaatst naar het ‘correcte standpunt’ in het publieke debat over klimaat, inclusie en sociale rechtvaardigheid.

Sommigen noemen dit de opkomst van de ‘linkse kerk’ – een ideologische gemeenschap die zich met religieuze ijver inzet voor progressieve idealen, met de klimaatreligie als haar belangrijkste doctrine van dit moment.

Zoals iedere religie kent ook deze stroming haar zonden: CO₂-uitstoot, vleesconsumptie, vliegvakanties, SUV’s en ‘verkeerde’ meningen. En net als bij traditionele religies zijn er rituelen: afval scheiden, veganisme, klimaatalarmdagen, collectieve schuldbekentenissen en positieve actie-verklaringen op sociale media. Wat opvalt, is dat er geen ruimte lijkt voor genade, laat staan verlossing. Een misstap leidt tot publieke veroordeling. Berouw is onvoldoende; boetedoening moet zichtbaar en eindeloos zijn. De gelovige mag nooit klaar zijn, want de morele lat wordt telkens hoger of ánders gelegd.

Twijfel als ketterij

Het geloof in de maakbare wereld, ooit voortgekomen uit de Verlichting en vooruitgangsgeloof, is doorgeslagen in een moreel absolutisme waarin twijfel als ketterij geldt. Wie kritische vragen stelt bij klimaatbeleid of de effectiviteit van klimaatsubsidies, wordt al snel gezien als een ‘ontkenner’. Alsof je tégen het klimaat kunt zijn én niet tegelijkertijd kritisch over de dogma’s kunt zijn.

Wat ontbreekt, is ruimte voor imperfectie, nuance en persoonlijke groei. In traditionele religies staat verlossing – hoe abstract ook – symbool voor hoop op ‘een nieuwe kans’. In de klimaatreligie is geen hemel, alleen een steeds naderend inferno. De boodschap is: we zijn zondig geboren, hebben de planeet verwoest en kunnen slechts boete doen door ons zowat alles vrijwillig te ontzeggen of ons door de overheid alles af te laten nemen wat plezier in het leven gaf. Maar zelfs dan: we worden nooit echt vergeven.

Die houding is niet alleen psychologisch verlammend, maar ook maatschappelijk schadelijk. Wie de samenleving wil veranderen, moet hoop bieden, geen schuld opdringen. Moedigen we burgers aan om mee te doen, of geven we ze het gevoel dat het nooit genoeg is, dat geen offer ooit groot genoeg zal zijn om de schuld en de schande in te lossen?

Vaccineren

Zien we de overheid als scheidsrechter die slechts de kaders van het debat en het aanvaardbaar menselijk gedrag bewaakt binnen de grenzen van de wet óf – als opvoeder (instantie die ons actief tot goed burgerschap dwingt, dus: gedragsbeïnvloeding ook door controle tot achter de voordeur. Denk ook maar aan de niveaus van beïnvloeding zoals die tijdens covid19-periode de ronde deden: van alleen mensen oproepen om zich te laten vaccineren tot verplichte vaccinatie voor de hele bevolking op straffe van gevangenschap of hoge boetes bij weigering).

Laat ik duidelijk zijn:

• Het is de realiteit dat klimaat verandert zolang de planeet Aarde bestaat!
• Er is noodzaak tot goed rentmeesterschap. En noodzaak tot realiteitszin!

Maar als we van het klimaat een religie maken zonder verlossing, zonder ruimte voor andersdenkenden, dan verliezen we de kracht van verbinding. Dan maken we van klimaatbeleid een politiek dwangmiddel, niet om tot een breed gedragen verbetering van de leefomgeving te komen, maar om gedrag dat ons niet aanstaat te stoppen en mensen in feite tot slaaf van ons politiek streven te maken. Klimaatbeleid heeft geen heilige boeken nodig, maar verstandige mensen die elkaar helpen het goede te doen – zonder elkaar te verketteren.

Misschien wordt het tijd dat de linkse kerk een les leert van de oude religies: zonder hoop is geen geloof houdbaar. Zelfs niet het groene.

Reacties