Half gezag bestaat niet

In Nederland houden we van oplossingen die nergens echt pijn doen. Neem de handhaving. Jarenlang klonk de roep om ‘meer blauw op straat’. De oplossing? Niet méér politie, maar iets wat erop lijkt. Goedkoper, vriendelijker, minder spannend: de boa.

Een soort light-versie van gezag.

Het idee was prachtig op papier. De politie kon zich richten op échte criminaliteit, terwijl de boa zich ontfermde over hondenpoep, foutparkeren en overlast. Leefbaarheid, noemden we dat. Een woord dat vooral goed werkt in beleidsnota’s.

Op straat werkt het anders.

Daar staat geen ‘leefbaarheidsregisseur’, maar iemand in uniform die iets van je wil. En dan begint het. Discussie. Grenzen opzoeken. „U heeft mij niks te vertellen.” Het is geen incident, het is bijna ingebakken in het systeem. Want gezag dat je moet uitleggen, ben je eigenlijk al kwijt.

En dus gebeurt wat voorspelbaar was: de politie komt er alsnog achteraan om de boel recht te trekken. De man of vrouw in het blauw mag het gezag herstellen dat we eerst zelf hebben verdund.

Efficiënt? Niet echt.

Nét niet

We hebben in Nederland een bijzondere hobby ontwikkeld: functies creëren die nét niet zijn wat ze moeten zijn. Geen politie, maar ook geen toezichthouder zonder tanden. Iets ertussenin. Een compromis op benen. En compromissen zijn prima aan de vergadertafel, maar op straat werken ze zelden.

De geschiedenis had ons iets kunnen leren. De vrijwillige politie had ooit wél bevoegdheden, zelfs wapens. Totdat bleek dat bevoegdheden zonder de juiste borging risico’s opleveren. De conclusie toen was helder: gezag vraagt om opleiding, selectie en verantwoordelijkheid. Niet om halve maatregelen.

En toch doen we precies dat weer.

Want laten we eerlijk zijn: als een boa meer wil – meer bevoegdheden, meer middelen – dan zeggen we eigenlijk al dat de functie niet klopt. Dan zitten we dus mensen op te leiden voor een rol die we ze vervolgens niet volledig durven te geven. Dat is geen beleid, dat is uitstelgedrag.

De oplossing is minder ingewikkeld dan we doen voorkomen.

Duidelijk en herkenbaar

Of we kiezen voor echte handhaving, met echte politie. Dan investeren we in opleiding, capaciteit en zichtbaarheid. Ja, dat kost geld. Ja, dat duurt lang. Maar dan heb je ook iets wat werkt: duidelijk gezag, herkenbaar voor iedereen.

Of we houden boa’s, maar dan eerlijk. Zonder opsmuk, zonder doorgeschoten ambities. Gewoon toezicht, zonder de pretentie van politie.

Maar wat we nu doen, is het slechtste van beide werelden. We bouwen een systeem waarin niemand precies weet waar hij aan toe is – behalve degene die er handig gebruik van maakt.

En dat is zelden de brave burger.

Gezag is geen bouwpakket. Je kunt het niet in elkaar zetten met goedkopere onderdelen en hopen dat niemand het verschil merkt. Mensen merken dat verschil feilloos. Op straat, in een fractie van een seconde.

Misschien moeten we daar eens naar luisteren.

Half gezag bestaat niet.

Reacties