Linkse lezing

Afgelopen maandag was ik aanwezig bij een lezing over de stand van ons land. Mijn eerste ervaring met dit type evenement vond plaats op de locatie Nieuwspoort in den haag. In deze zaal kwam Dick Schoof regelmatig al stuntelend zijn persconferenties door, maar vanavond stond de ruimte in het teken van onze democratie. Deze staat onder druk namelijk. Ten minste, dat is het betoog in het nieuwste boek van Vrij Nederland-hoofdredacteur Sander Heijne.

De uiteenzetting is helder. Onze democratie is gebouwd op het fundament dat elke kiezer in staat zou moeten zijn om doordachte en rationele keuzes te maken. Deze fundering vindt zijn oorsprong in het gedachtegoed van denkers als Descartes en Spinoza, maar het probleem is dat wetenschappelijk onderzoek de laatste eeuw keer op keer aantoont dat de ratio van de mens structureel wordt overschat en er vaak wordt gestemd op basis van één standpunt en het gevoel daarover. Dat de overige 99% van het verkiezingsprogramma van de desbetreffende partij niet in jouw voordeel is, maakt dan vaak niet uit. Extra lullig als dat ene standpunt van jouw verlosser dan ook nog in strijd blijkt te zijn met allerlei onbenullige dingen zoals mensenrechten. Ik begrijp de teleurstelling in de politiek.

De analyse van het probleem is zo klaar als een klontje, zeker voor de huidige zaal die op het oog gevuld lijkt met linkse intellectuelen. Maar dan komt de belangrijkste vraag van de avond: wat nu? De oplossing voor het probleem blijkt een stuk moeilijker dan de vaststelling ervan. Teleurstellend genoeg wordt een klassiek links voorstel gedaan: we moeten de onwetenden wetend maken en creëren daarmee verstandige mensen die doordachte keuzes maken. Leuk idee, maar het probleem is dat naar schatting 1 tot 2 miljoen mensen in Nederland een IQ hebben dat lager is dan 85. Daar is verder niks mis mee, maar het moet wel in acht genomen worden als de strategie is om mensen beter te informeren. Veel mensen zijn namelijk niet informeerbaar zoals de gemiddelde intellectueel dat graag zou zien. Het cijfer laaggeletterdheid biedt niet meer hoop: ongeveer 1 op de 6 Nederlanders boven de 16 jaar valt binnen deze groep en heeft grote moeite om brieven van de overheid of bank te begrijpen. Dit staat overigens nog los van de 250.000 analfabeten in ons land.

Tijdens de vragenronde na de lezing ontstaat er ongemakkelijk moment. Vooraan zit een man die door een lichamelijke beperking moeizaam praat en beweegt. Met hem steken nog een aantal anderen in de zaal hun vinger in de lucht. De presentatrice van de avond twijfelt een moment, maar kiest toch voor de man vooraan. Hulde voor haar, ze had het ook niet kunnen doen. Daarna denkt een mevrouw op leeftijd een slimme opmerking te plaatsen over het economische succes van een dictatuur als China, maar ze heeft snel spijt als de spreker binnen twee minuten afrekent met de ‘kopieereconomie’ van het Aziatische land inclusief een cynische opmerking over de Oeigoeren die gedwongen een deel van het harde werk goedkoop (lees gratis) opknappen.

Als progressieve stemmer houd ik hoop dat het zal lukken om uiteindelijk iets meer rekening te houden met elkaar, wat beter voor de planeet te zorgen en allemaal iets minder boos te zijn. En ik ben er zeker ook van overtuigd dat het overgrote deel van de mensen hier ook voorstander van is. Maar wat is ervoor nodig om deze wensen ook terug te zien in het stemgedrag? Meer kennis is een charmant idee maar heeft de afgelopen twintig jaar geen zoden aan de dijk gezet. Wat werkt dan wel? Ik zou het eigenlijk ook niet weten. Misschien toch harder schreeuwen?

Reacties