De VS wil zijn spullen pakken en er vandoor gaan, maar hoe?

Om de situatie te begrijpen waarin de VS zich op het Iraanse toneel bevindt, moet men verder kijken dan de hoogdravende retoriek. Er bestaat namelijk een ernstige discrepantie tussen de realiteit ter plaatse en de boodschappen die vanuit Washington worden afgegeven.

Aan de ene kant een macht die aanspraak maakt op ‘wereldleiderschap’ en met dreigende taal uitdaagt, aan de andere kant een speler die ter plaatse steeds meer kosten maakt, steeds minder strategische diepgang heeft en op zoek is naar een uitweg.

De impasse waarin de VS zich ten opzichte van Iran bevindt, is een klassiek ‘moerassyndroom’. In dit soort crises is militaire superioriteit op zichzelf niet doorslaggevend. Politieke legitimiteit, regionale evenwichten en de positie van bondgenoten zijn minstens even belangrijk als militaire capaciteit. Op het huidige moment loopt de VS, hoewel militair sterk, het risico politiek geïsoleerd te raken. Deze isolatie dwingt de VS ertoe om in plaats van een directe terugtrekking op zoek te gaan naar een indirecte exit-strategie.

Inconsequent

Juist op dit punt is het belangrijk om de schizofrene houding van Donald Trump en zijn oproep aan de NAVO-bondgenoten goed te interpreteren. Deze oproep lijkt op het eerste gezicht een verzoek om ‘lastenverdeling’, maar is in wezen een zoektocht naar een overdracht van verantwoordelijkheid. Washington gedraagt zich inconsequent door de kosten en risico’s ter plaatse over de bondgenoten te spreiden, zowel om de politieke prijs van de terugtrekking te verlagen als om niet de indruk te wekken van een directe ‘stap terug’.

Aan de ene kant een supermacht die de bondgenoten een veiligheidsparaplu biedt en aanspraak maakt op leiderschap, aan de andere kant een strategie die dezelfde bondgenoten in de crisis probeert te trekken… Deze situatie roept een ernstige discussie op over de consistentie van het buitenlands beleid en leidt tot een verlies aan prestige. Trumps onbeleefde, schizofrene houding, waarbij hij zich soms hard opstelt en soms een stap terug doet, moet ook worden gezien als een uiting van deze strategische aarzeling.

Veranderen van positie

Op psychologisch vlak is er hier sprake van een ‘crisis in de machtsperceptie’. Supermachten trekken zich niet terug, ze veranderen van positie. De realiteit ter plaatse dwingt de VS echter buiten de klassieke machtsprojectie. Dit vergroot de kloof tussen woorden en daden en leidt tot gedrag dat van buitenaf gezien tegenstrijdig en zelfs irrationeel lijkt.

Uiteindelijk staat Amerika niet voor de eenvoudige keuze om ‘met de staart tussen de benen’ uit het Iraanse gebied te vluchten. Wat Trump zoekt, is een formule voor een gecontroleerde uitweg, een terugtrekking waarvan de kosten worden gedeeld en die, indien mogelijk, als een strategisch succes kan worden gepresenteerd. De geschiedenis heeft echter aangetoond dat niet alleen het verlaten van het moeras, maar ook de manier waarop men dat moeras is binnengedrongen door onevenredig geweld te gebruiken, bepalend is voor het lot van de strijdkrachten.

Reacties