Media presenteren neoliberalisme als gezond verstand

De wijze waarop de media het coalitieakkoord van D66, CDA en VVD becommentariëren, is verbijsterend. Terwijl het kabinet-Jetten de sociale zekerheid aantast, de zorg verder uitholt en de arbeidsmarkt flexibiliseert, overheersen termen als ‘moedige keuzes’ en ‘financiële verantwoordelijkheid’.

Alsof het hier om technische ingrepen gaat die onvermijdelijk zijn. In werkelijkheid betreft het een uitgesproken neoliberale koers, waarin marktwerking en individuele verantwoordelijkheid voorrang krijgen boven collectieve zekerheid.

Sociale zekerheid onder druk

In het arbeids- en inkomensbeleid worden fundamentele zekerheden versoberd. De AOW-leeftijd stijgt sneller, de WW-duur wordt gehalveerd en ook WIA, Ziektewet en verlofregelingen worden aanzienlijk beperkt. Dit zijn geen marginale aanpassingen, maar structurele ingrepen die de risico’s van ziekte, werkloosheid en ouderdom bij het individu leggen. De balans tussen arbeid en bestaanszekerheid verschuift in het voordeel van werkgevers.

Op de woningmarkt wordt ongelijkheid niet bestreden, maar bestendigd. De hypotheekrenteaftrek blijft vooral gunstig voor hogere inkomens, terwijl huurders worden geconfronteerd met afnemende huurbescherming en stijgende huren. De koopsector wordt fiscaal ontzien, de huursector geliberaliseerd. Dat vergroot de vermogensongelijkheid en versterkt de tweedeling tussen bezitters en niet-bezitters.

Van collectief recht naar individuele last

In de zorg verschuift de financiële druk van het collectief naar de individuele burger. Een hoger eigen risico, een eigen bijdrage voor wijkverpleging en bezuinigingen op langdurige en huishoudelijke zorg vergroten de drempel tot noodzakelijke ondersteuning. De onderliggende gedachte is steeds dezelfde: wie zorg nodig heeft, moet daar zelf meer voor betalen. Dat raakt vooral mensen met een laag of middeninkomen en chronisch zieken.

Opvallend is hoe dit beleid in veel berichtgeving wordt gepresenteerd als neutrale noodzaak. De belangen van grote ondernemingen worden zelden expliciet geanalyseerd, maar impliciet genormaliseerd. Bezuinigingen heten ‘hervormingen’, inkomensverlies wordt een ‘prikkel’ genoemd en het ontzien van multinationals heet ‘concurrentiekracht’. Door deze terminologie kritiekloos over te nemen, versterken media de neoliberale lezing van de werkelijkheid.

Democratische waakhond of doorgeefluik?

Wanneer machtsverschuivingen richting werkgevers en kapitaal niet helder worden benoemd, blijft de politieke keuze achter beleid buiten beeld. Democratie veronderstelt geïnformeerde burgers. Als ingrijpende beleidswijzigingen worden voorgesteld als onvermijdelijke technocratische correcties, verschraalt het publieke debat.

Zonder kritische analyse verdwijnt ongelijkheid uit het zicht, zelfs terwijl zij toeneemt. Kritische journalistiek is daarom geen luxe, maar een noodzakelijke tegenmacht. Pas wanneer beleid in zijn volle politieke lading wordt besproken, kan het publieke debat werkelijk democratisch zijn.

Reacties