God als eigendomsakte

Religie is een opmerkelijke uitvinding. Een systeem waarin mensen elkaar ervan weten te overtuigen dat de schepper van het universum zich intensief bezighoudt met hun gedrag, hun kleding, hun relaties en vooral met de vraag wie waar op aarde mag wonen.

Het mechanisme erachter is eenvoudig. Je neemt een boek. Je verklaart dat het door god is ingegeven. Daarna gebeurt er iets bijzonders: iedereen die dat boek anders leest, heeft niet zomaar een andere mening, maar verzet zich tegen de wil van de schepper van het universum. Dat maakt discussies overzichtelijk. Tegen god kun je moeilijk in beroep.

Wanneer meerdere religies precies hetzelfde doen, ontstaat een interessant verschijnsel. Miljoenen mensen die met volledige zekerheid geloven dat zij de waarheid bezitten, terwijl miljoenen andere mensen met precies dezelfde zekerheid een totaal andere waarheid verdedigen. De almachtige schepper blijkt opmerkelijk productief in het verspreiden van tegenstrijdige openbaringen.

Stuk grond

En dan is er nog het land. Ergens op aarde ligt altijd een stuk grond dat volgens een heilig verhaal ooit is beloofd aan een bepaald volk. Volgens een ander heilig verhaal hoort datzelfde stuk grond weer bij iemand anders. Gaza is daar een voorbeeld van, net als Kashmir. Oude teksten functioneren er als eigendomsaktes. Grenzen worden getrokken met raketten, geschiedenis wordt herschreven met artillerie.

Religieuze waarheid werkt daardoor vaak als een diplomatiek veto. Zodra een overtuiging goddelijk wordt verklaard, verandert politiek in plicht. Niet een praktische plicht, maar een heilige. En heilige plichten staan niet bekend om hun flexibiliteit. Wie denkt dat god al een standpunt heeft ingenomen, ziet een compromis al snel als verraad.

Vrijwel elke religie bevat tegelijk een andere belofte: liefde, compassie, vrede. Dat staat er werkelijk. Alleen meestal met een stille voorwaarde. Die liefde geldt vooral voor de mensen die dezelfde waarheid erkennen. Voor de gelovigen. Voor de mensen die god op de juiste manier aanbidden.

Conflicten

Daar ontstaat een krachtige combinatie. Liefde voor de eigen groep, absolute waarheid en goddelijke autoriteit. Voeg daar identiteit, geschiedenis en territorium aan toe en je krijgt een systeem dat al eeuwen opvallend efficiënt blijkt in het produceren van conflicten die niemand kan oplossen zonder dat iemand zijn god ongelijk moet geven.

En dat gebeurt zelden. Religies beschikken namelijk over een elegante uitweg. Wanneer geweld ontstaat, ligt het nooit aan de religie zelf. Het ligt altijd aan de verkeerde interpretatie ervan. Een regel die overal ter wereld verrassend goed blijkt te werken.

Het gevolg is een wereld waarin mensen elkaar bevechten met een indrukwekkende morele zekerheid. Niet ondanks hun geloof, maar vaak juist dankzij dat geloof. Twijfel is immers lastig wanneer je denkt dat de schepper van het universum jouw standpunt al heeft ondertekend.

Religie leert mensen dat nederigheid een deugd is. Tegelijk leert zij hen dat hun overtuiging afkomstig is van god zelf.

Bescheidenheid is een mooie eigenschap.

Alleen moeilijk vol te houden wanneer je gelooft dat een onzichtbare oppergod persoonlijk achter je gelijk staat.

Reacties