De geloofwaardigheid van het internationale recht

Sinds november 2024 ligt er bij het International Criminal Court (ICC) een actief arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu wegens vermeende oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in Gaza. De aanklacht omvat onder meer het opzettelijk uithongeren van burgers als oorlogsmethode, gerichte aanvallen op burgers en andere ernstige schendingen van het humanitair oorlogsrecht.

Voor Nederland is dit geen abstract juridisch debat. Als gastland van het ICC en als staat die het Rome Statute of the International Criminal Court heeft geratificeerd, heeft Nederland een duidelijke verplichting: wanneer een door het ICC gezochte verdachte het land betreedt, moet hij worden gearresteerd. Minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp stelde het ondubbelzinnig. Nederland voert het statuut „voor 100 procent” uit.

Meer bewijs

Toch wringt hier iets. In het politieke debat klinkt regelmatig terughoudendheid. Dilan Yeşilgöz-Zegerius en haar partij, de People’s Party for Freedom and Democracy (VVD), benadrukken dat men voorzichtig moet zijn en dat „meer bewijs” nodig kan zijn. Tegelijkertijd pleiten Rob Jetten en Democrats 66 (D66) voor meer druk op Israël en voor consequente naleving van het internationale recht.

De kernvraag blijft echter. Als de regels helder zijn, waarom zien we dan zo weinig politieke bereidheid om ze ook daadwerkelijk consequent toe te passen?

De bredere internationale context maakt dit dilemma nog pregnanter. Het International Court of Justice (ICJ) heeft in zijn uitspraken en voorlopige maatregelen rond de oorlog in Gaza gewezen op ernstige risico’s van schendingen van het internationaal recht. Desondanks blijft een groot deel van het Westen de strategische samenwerking met Israël voortzetten.

Vooral de rol van de United States is daarbij bepalend. Washington werkt nauw samen met de regering-Netanyahu en speelt een centrale rol in de regionale machtsverhoudingen. Europese landen, waaronder Nederland, positioneren zich vaak tussen juridische principes en geopolitieke loyaliteiten. Formeel benadrukken zij het belang van internationaal recht, maar in de praktijk blijft de politieke lijn vaak voorzichtig en ambivalent.

Selectief

Hier raakt de discussie aan een fundamenteler probleem: de geloofwaardigheid van het internationale rechtsstelsel. Europa presenteert zich graag als verdediger van mensenrechten en de internationale rechtsorde. Maar die claim verliest overtuigingskracht wanneer juridische principes selectief lijken te worden toegepast.

Voor een land als Nederland, waar zowel het International Criminal Court als het International Court of Justice gevestigd zijn, is die vraag extra gevoelig. Den Haag wordt vaak ‘de hoofdstad van het internationale recht’ genoemd. Juist daarom wordt er ook verwacht dat Nederland niet alleen juridisch correct handelt, maar ook politiek consistent.

Uiteindelijk staat er meer op het spel dan één arrestatiebevel. Het gaat om de geloofwaardigheid van een systeem dat pretendeert universeel te zijn. Want als internationale rechtspraak alleen streng wordt toegepast op zwakkere staten en voorzichtig op bondgenoten, dan rijst onvermijdelijk de vraag: is het internationale recht werkelijk universeel, of slechts zo sterk als de politieke wil om het toe te passen?

Reacties