Wie durft Europa echt te leiden?

Leiden vraagt meer dan Von der Leyen, integratie met en zonder vuist.

In Aken wordt jaarlijks de Internationale Karelsprijs uitgereikt. De naamgever, Karel de Grote, geldt als vader van Europa – Pater Europae. Dat klinkt als een bruggenbouwer. De werkelijkheid was weerbarstiger.

Karel hield van de Friezen en de Saksen. Zozeer zelfs dat hij hun zielenheil wilde redden. Om niet in de hel te belanden, konden ze maar beter christen worden – en onderdaan van zijn rijk. Geloof was geen privézaak, maar staatszaak. Wie zich liet dopen, hoorde erbij. Wie weigerde, verzette zich niet alleen tegen de keizer, maar ook tegen God.

De missionering verliep stroef. Bonifatius nam in 754 een onbedoeld afscheid van zijn Friezen. Jaren van verzet volgden. Op Hemelvaartsdag 782, bij Verden an der Aller nabij Bremen, liet Karel duizenden Saksen executeren – volgens de overlevering circa 4.500. Daarna verliep de kerstening aanzienlijk ‘succesvoller’. Heidense rituelen werden met de dood bestraft, de doop verplicht gesteld. Integratie was geen uitnodiging, maar een bevel.

Zwaard en bloed

Wij kijken daar met afschuw op terug – terecht. Niemand verlangt terug naar Verden an der Aller. Niemand verlangt naar een Europa waarin gehoorzaamheid met het zwaard wordt afgedwongen en eenheid wordt gekocht met bloed. Verden is het symbool van wat wij nooit meer willen zijn.

Maar het is opmerkelijk dat juist deze vorst symbool staat voor Europese eenheid.

De Europese Unie bewandelt vandaag de tegenovergestelde weg. Geen zwaarden, geen executies – maar topoverleggen en compromissen. Eén lidstaat kan met een veto het geheel blokkeren. Sancties, begrotingen, steunpakketten: het kan allemaal worden gegijzeld voor binnenlands gewin.

Ondertussen maken anderen wél een vuist. Rusland handelt hard. De Verenigde Staten denken in termen van macht en belang. China plant decennia vooruit. India positioneert zich als grootmacht. En Europa? Europa overlegt.

Geen Trump

Tussen Verden en verlamming ligt een wereld van verschil. Karels geweld hebben we niet nodig; zijn helderheid misschien wel. Een gemeenschap houdt alleen stand als zij intern eensgezind is en extern serieus wordt genomen.

Wij willen geen Trump: geen leider van dreiging en tarieven, die bondgenoten behandelt als onderaannemers. Maar het alternatief kan toch niet zijn dat we bij elke crisis eerst een procedure ontwerpen?

Misschien hebben we geen Trump nodig, maar iets van Maarten Tromp. Geen bravoure, maar geloofwaardige kracht. Tromp zocht geen oorlog, maar zorgde dat anderen hem niet zochten. Macht niet als spektakel, maar als instrument.

Ursula von der Leyen is integer en ervaren. Maar integriteit alleen is geen antwoord op geopolitieke spierballentaal. Europa zal zich zo moeten organiseren dat het kan handelen wanneer dat nodig is.

Op 14 mei 2026, Hemelvaartsdag, ontvangt Mario Draghi in Aken de Karelsprijs. Terwijl wij applaudisseren, schuiven machtsblokken hun pionnen over het schaakbord.

Zonder kracht wordt Europese eenheid geen werkelijkheid, maar een wens.

Reacties