Medailles als partydrugs

Elke keer als Nederland sportief succes boekt, gebeurt er iets opmerkelijks. Het land lijkt collectief in een roes te raken. We juichen, vieren, sporters schuiven aan in talkshows en spreken over nationale trots. Even voelt alles lichter, beter, succesvoller. Alsof medailles werken als een bewustzijnsveranderende partydrug: euforisch, verbindend en tijdelijk verdovend.

Die euforie is geen toeval. Topsportmedailles zijn het resultaat van doelbewust beleid en jarenlange investeringen. Wetenschappelijke begeleiding, trainingscentra, talentprogramma’s en coaches kosten veel publiek geld. Dat geld stroomt niet naar sport in het algemeen, maar naar een zeer kleine, zorgvuldig geselecteerde elite. Hooguit een paar honderd sporters profiteren direct van deze investeringen.

Voor die kleine groep loont het. Zij krijgen faciliteiten, begeleiding en internationale kansen, plus publiciteit die hen later veel geld kan opleveren. Maar voor de overgrote meerderheid van de bevolking verandert er niets. De gemiddelde Nederlander beweegt niet meer, wordt niet gezonder en krijgt geen betere toegang tot sport door een extra gouden plak. Toch vieren we het succes alsof het een collectieve overwinning is.

Dagelijkse realiteit

De medailledans werkt als een perfecte partydrug. Lastige vragen verdwijnen naar de achtergrond. Terwijl we juichen om honderdsten van een seconde, blijven structurele problemen onaangeroerd. De zorg staat onder druk, wachtlijsten lopen op, de geestelijke gezondheidszorg kraakt en betaalbare woningen zijn schaars. Dat zijn geen abstracte dossiers, maar dagelijkse realiteit voor miljoenen mensen.

Het oplossen van die problemen vraagt langdurige investeringen, politieke moed en vooral geld. Precies datzelfde geld dat nu in de medaillejacht wordt gestoken. Elke euro kan immers maar één keer worden uitgegeven.

Medailles zijn aantrekkelijk omdat ze zichtbaar en fotogeniek zijn. Ze leveren applaus op, een kortstondig wij-gevoel en het idee dat we het beter doen dan andere landen: een snelle kick zonder kater op korte termijn. Maar net als bij elke drug keert de realiteit terug zodra het effect is uitgewerkt.

Kijk naar India. Het land beschikt over indrukwekkende berggebieden, uitstekende skigebieden en langdurig natuurijs. Met een bevolking die meer dan tachtig keer zo groot is als die van Nederland, scoort India desondanks veel lager op de medaillespiegel. Niet omdat er geen talent is, maar omdat er minder wordt geïnvesteerd in de topsportindustrie. Dat geld wordt liever besteed aan sociale projecten. Sport is daar voor miljoenen mensen onderdeel van het dagelijks leven: minder podium, meer beweging.

Kratje pils

Nederland heeft de omgekeerde keuze gemaakt. We investeren zwaar in de top, terwijl de basis onder druk staat. Sport wordt iets wat je bekijkt, liefst met een kratje pils naast de fauteuil. Het geeft de sensatie dat je zelf sportief bezig bent. Gezondheid raakt uit beeld; prestaties krijgen alle aandacht.

De vraag is dus niet of we sporters hun succes gunnen. Dat doen we. De vraag is of we durven erkennen dat de medailledans vooral een kleine elite dient, terwijl de euforie de aandacht afleidt van problemen die iedereen raken.

Misschien is het tijd om de applausmachine wat zachter te zetten en weer helder te kijken. Want een samenleving kan zich geen permanente roes veroorloven. En wat we nu vieren op het podium, ontbreekt vaak waar het écht nodig is: in zorg, preventie en het dagelijks leven van gewone mensen.

Reacties