Waarom ik niet steel in de supermarkt

Waarom ik niet steel in de supermarkt? Niet omdat ik zo eerlijk ben, maar omdat ik bang ben om gepakt te worden. De impuls is er wél – en waarschijnlijk ben ik daarin niet de enige.

Soms heb ik de neiging iets zonder betalen mee te nemen uit de supermarkt. Niet omdat ik het nodig heb. Niet vanwege geld. Maar om de kick van het overtreden. Die impuls is er echt.

Wat mij tegenhoudt, is geen morele verhevenheid. Het is de vrees om betrapt en vernederd te worden. Dat beeld – een medewerker die mij aanspreekt, wachtenden die meekijken – is genoeg. Ik betaal.

Geen bewijs

Lange tijd dacht ik dat dit mij boven de winkeldief plaatste. Dat ik moreel verder was, netter, beter. Tot het besef kwam dat die gedachte vooral mijn ego voedde. Niet stelen bleek geen bewijs van morele zuiverheid. Het maakt mij geen beter mens dan de winkeldief. Hoogstens een voorzichtiger mens.

Bij een gevonden tas of portemonnee ligt het anders. Ook daar is even een kick: iets hebben wat niet van mij is. Maar dat gevoel verdwijnt snel, omdat er meteen een persoon verschijnt. Een eigenaar. Iemand die zijn spullen mist. Dan wordt teruggeven vanzelfsprekend.

In de supermarkt ontbreekt die persoon. Daar is alleen een onderneming – abstract, zonder gezicht. Juist die afstand maakt de verleiding groter en de moraal dunner. De rem komt daar van angst, niet van verantwoordelijkheid.

Schaamte en remmen

Ik denk niet dat ik hierin uniek ben. Veel mensen verwarren hun zelfbeheersing met deugd en hun angst met moraal.

Misschien werkt onze samenleving precies zo: niet gedragen door morele helden, maar door zichtbaarheid, schaamte en remmen.

En wie dat inziet, hoeft zich niet beter te voelen – alleen eerlijker tegenover zichzelf.

Reacties