De waarheid ondergeschikt aan het narratief

De kunst van het op een waardige manier met elkaar oneens zijn, een relikwie uit een vervlogen tijdperk. Alhoewel, wie herinnert zich nog het debat tussen Pim Fortuyn en Marcel van Dam in het Lagerhuis?

Of het nou de krochten van de sociale media zijn of het podium van de politiek – waar je ook kijkt; men probeert elkaar af te troeven, klem te zetten en te betrappen op onjuistheden om vervolgens snel over te gaan op het onderstrepen van het eigen gelijk. De waarheid daarbij ondergeschikt aan het narratief; wie het hardste schreeuwt, heeft gelijk.

Daar waar gezonde twijfel plaatsmaakt voor dichtgemetselde overtuiging, daar ontbreekt het aan de basis voor een goed gesprek. Je ziet het tegenwoordig terug in de commentaren onder online nieuwsartikelen: we gunnen elkaar het licht in de ogen niet meer. Links met de ‘morele superioriteit’ aan hun zijde en rechts de hang naar ’traditioneel christelijke principes’. Het station van water bij de wijn doen en het leven in de maatschappij samen vormgeven, lijkt gepasseerd. Het gaat niet meer om goed of fout, het gaat om de overtuiging dat jouw narratief de onbetwiste juiste is.

Lucratief winstmodel

Daarbij lijken sociale mediaplatformen en online nieuwsoutlets het wij/zij-denken volledig in de hand te werken. En daar wordt hongerig gebruik van gemaakt; het levende bewijs daarvan zijn de duizenden ragebait-accounts op de grote sociale mediaplatformen. Het wij/zij-denken wordt op schaamteloze wijze gemonetariseerd, het aanspraak maken op de onderbuikgevoelens als lucratief winstmodel. En ragebait-accounts zijn indirect verworden tot moderne propaganda-instrumenten.

Het op sensationele wijze brengen van nepnieuws: bewust verspreiden van onjuistheden om de kloof tussen groeperingen te vergroten, baart zorgen.

Factchecking staat nog in de kinderschoenen en we zijn dus overgeleverd aan ons eigen inschattingsvermogen. Zijn we echter weerbaar tegen desinformatie als dezelfde desinformatie ongezouten ons gelijk onderstreept?

Reacties