Waar wonen de gelukkigste mensen?

Volgens Europese ranglijsten wonen de gelukkigste mensen in Finland, Denemarken, IJsland en Nederland. Het zijn landen met sterke instituties, goed geregelde zorg, hoge inkomens en vertrouwen in de overheid. Wie er woont, zegt gemiddeld tevreden te zijn.

Dat is wat de rekenmeesters van de statistiek ons willen doen geloven. Maar daar houdt het verhaal meestal ook op.

Want onder dat gemeten geluk ligt een andere werkelijkheid, die zelden wordt meegewogen. In vrijwel alle Europese gelukskampioenen is het gebruik van antidepressiva hoog tot zeer hoog. Alcoholgebruik is genormaliseerd, drugs zijn wijdverbreid en de schade ervan sijpelt door in zorg, justitie en het dagelijks leven. Wat vroeger door familie en omgeving werd gedragen, wordt nu opgelost via protocollen, trajecten en recepten.

Logische vervolgstap

Wie vastloopt, krijgt hulp – maar zelden eerst van de mensen om hem heen. De reflex is professioneel: huisarts, diagnose, behandelplan. Menselijke nabijheid wordt uitbesteed. En waar hulp professioneel wordt, ligt chemische ondersteuning al snel binnen handbereik. Antidepressiva zijn geen uitzondering, maar een logische vervolgstap. De samenleving blijft functioneren; het individu past zich aan.

Ons systeem heeft nog een bijwerking: het duwt generaties uit elkaar. In Nederland en andere Europese landen wonen ouderen steeds vaker alleen of in instellingen. Dat geldt als zelfstandig en goed geregeld. Dat senioren bij hun kinderen blijven wonen, wordt al snel gezien als belastend of ongezond. Zorg is een taak van professionals; nabijheid wordt een risico.

Sociaal smeermiddel

Zet daar Tamil Nadu tegenover, een economisch sterke deelstaat in Zuid-India, met een gemiddeld inkomen dat hoger ligt dan in veel andere Indiase deelstaten. Geen armoede-romantiek dus, geen exotische uitzondering. Geen geluksindex, geen tevredenheidsenquêtes. Maar wél: nauwelijks antidepressiva, weinig drugs en een opvallend laag alcoholgebruik. Alcohol is er geen sociaal smeermiddel en geen vanzelfsprekende ontspanning na werktijd, maar een begrensd en zichtbaar probleem – geen dagelijkse verdoving.

Mensen lijden er, zonder twijfel. Ze falen, verliezen, rouwen. Maar dat lijden wordt niet geïsoleerd en niet gemedicaliseerd. Het wordt gedragen door familie, buren, rituelen en dagelijkse nabijheid. Grootouders blijven meestal deel van het huishouden. Oud worden betekent daar niet verdwijnen uit het leven, maar een andere plaats erin innemen.

Geen schande

Wat vooral opvalt, is de openheid. Mensen blijven kinderlijk – niet naïef, maar ontvankelijk. Ze sluiten zich niet af voor elkaar. Verdriet mag zichtbaar zijn, net als vreugde. Afhankelijkheid is geen schande. Geven en ontvangen gebeurt er vrijblijvend: een maaltijd, een gesprek, een hand op de schouder. Niet omdat iemand er recht op heeft, maar omdat iemand het nodig heeft.

In Europa is ondersteuning een recht geworden. In Tamil Nadu is hulp een relatie. Waar hulp wordt gejuridiseerd, ontstaat afstand. Waar pijn wordt gepsychologiseerd, groeit de behoefte aan verdoving. En waar generaties uit elkaar worden georganiseerd, groeit de eenzaamheid – hoe gelukkig men zich ook noemt.

Misschien wonen de gelukkigste mensen niet daar waar geluk het best wordt gemeten, maar daar waar mensen elkaar nog durven nodig te hebben.

Europa meet geluk. Tamil Nadu leeft het leven.

Reacties