Ik ben geen Trump-fan, maar wel vóór handhaving van wetten

Handhaving is een ondankbaar beroep. Of het nu gaat om sociale diensten in Nederland, politie en ambulancepersoneel tijdens Oudejaarsavond en Nieuwjaarsnacht, of federale handhavers zoals ICE in de Verenigde Staten: wie een uniform draagt, wordt al snel niet meer als persoon gezien, maar als doelwit.

In Nederland worden medewerkers van sociale diensten uitgescholden wanneer zij controleren of iemand fraudeert. De realiteit is eenvoudig. Overheidsgeld kan maar één keer worden uitgegeven. Wie fraudeert, schaadt anderen. Handhaving is daarom geen morele hobby, maar een noodzakelijke voorwaarde voor een eerlijk systeem.

Dat principe geldt ook voor ICE. ICE-agenten kiezen bewust voor hun functie en voeren wetten uit die via democratische besluitvorming tot stand zijn gekomen. Dat maakt hen niet automatisch moreel gelijk of ongelijk, maar wel verantwoordelijk voor zorgvuldig en proportioneel handelen. Kritiek op beleid is legitiem. Demonisering van uitvoerders niet.

Nuance verdwijnt

De zaak in Minneapolis laat zien hoe snel nuance verdwijnt. De vrouw die werd doodgeschoten was een legal observer. Een legal observer controleert of handhavingsoptreden rechtmatig verloopt, legt vast wat er gebeurt en toetst gedrag aan regels. In essentie is dat hetzelfde controlemechanisme dat handhavers zelf toepassen, maar dan vanaf de andere kant. Juist daarom mag worden verwacht dat zo iemand weet hoe snel situaties kunnen escaleren. Zeker in de Verenigde Staten. Wegrijden bij een gewapende agent is daar vrijwel altijd onverstandig. Dat had zij moeten weten. Haar gedrag was risicovol en kon door de agent als provocerend worden ervaren. Dat is geen waardeoordeel. Dat is een constatering.

Tegelijkertijd kan ook het optreden van de agent escalerend zijn geweest. Directieve bevelen, weinig tijd en fysieke positionering vergroten spanning. Dat past bij een top-down cultuur, maar het vergroot ook het risico op fouten. Begrip voor die context is geen goedkeuring van de afloop. Het maakt alleen duidelijk dat dit geen simpel schuldverhaal is.

Zelfbeheersing

Dit was een botsing van rollen, macht, verwachtingen en angst. De agent is een mens onder druk, maar wel een mens met training, een wapen en bevoegdheden. Daarom ligt de norm voor zelfbeheersing en proportionaliteit structureel hoger bij hem. Dat blijft zo, ook wanneer de ander fouten maakt.

Tijdens oudejaarsavond en nieuwjaarsnacht zie je in Nederland hetzelfde mechanisme. Handhavers en hulpverleners worden uitgescholden of aangevallen om wat zij vertegenwoordigen, niet om wat zij persoonlijk doen. Dat maakt handhaving ondankbaar, maar niet overbodig.

Handhaving is noodzakelijk. Zonder handhaving worden wetten vrijblijvend en verliest solidariteit haar basis. Wie dat erkent, hoeft geen Trump-aanhanger te zijn. Handhaving behoudt alleen gezag als zij zorgvuldig en proportioneel blijft. Deze dood had voorkomen kunnen worden.

Reacties