Zal ik of zal ik niet

Morele zelfverdediging in journalistieke vorm.

Sophie Rietmulder schreef een artikel over vreemdgaan dat leest als een politieverslag. Niet omdat vreemdgaan strafbaar is – dat is het niet – maar omdat het volgens haar opvallend veel lijkt op criminaliteit. En wie dat eenmaal zegt, hoeft verder eigenlijk niets meer uit te leggen. Criminaliteit is fout. Punt. Zaak gesloten.

Wat vooral opvalt, is de ijver. Niet het soort belangstelling dat voortkomt uit nieuwsgierigheid, maar uit noodzaak. Alsof het onderwerp eerst intern is gewogen en daarna extern is dichtgetimmerd. Want dit is geen losjes beschrijvend stuk; dit is een moreel hekwerk. Hoog. Met prikkeldraad.

Smoesjes en ontkennen

Vreemdgangers denken strategisch, lezen we. Ze gebruiken smoesjes. Ze rationaliseren. Ze ontkennen. Dat is waar. Maar het is ook waar voor pubers, politici, managers en iedereen die ooit zei: het was maar één wijntje. Toch worden alleen deze mensen ineens langs de meetlat van de criminologie gelegd. Waarom eigenlijk?

Omdat verlangen rommelig is. En twijfel nog rommeliger.

In het stuk ontbreekt precies datgene wat het ongemakkelijk maakt: het moment waarop iemand niet denkt ‘ik ga vreemd’, maar ik weet niet meer wat juist is. Geen aarzeling, geen innerlijk conflict, geen mens. Alleen de dader, keurig uitgetekend, zonder al te veel empathisch geknoei.

En dan komt onvermijdelijk de vraag op – niet over de vreemdganger, maar over de schrijfster. Want wie zo driftig het morele kader sluit, wie zo zorgvuldig de nooduitgangen dichtmetselt, lijkt zelf vooral behoefte te hebben aan helderheid. Aan een strak schema. Aan een antwoord dat geen ruimte laat voor ‘misschien’.

Zal ik of zal ik niet?

Het artikel leest als een preventieve bekentenis die nooit gedaan hoeft te worden. Als je vreemdgaan eenmaal hebt herleid tot crimineel denken, hoef je niet meer te twijfelen. Dan is verlangen geen vraag meer, maar een overtreding. Dat is overzichtelijk. En veilig.

Misschien is dat de echte functie van het stuk. Niet uitleggen waarom mensen vreemdgaan, maar vastleggen waarom jij het vooral níét moet doen. Voor het geval die gedachte ooit opkomt. Voor het geval iemand anders net iets te dichtbij komt. Voor het geval het leven zich niet netjes aan de afspraken houdt.

Sophie Rietmulder noemt het onderzoek. Maar wat je leest, is zelfdiscipline. Vermomd als analyse. Want wie de vraag zal ik of zal ik niet eenmaal tot misdaad heeft verklaard, hoeft haar nooit meer te beantwoorden.

En dat is misschien wel de meest menselijke drijfveer van allemaal.

Noot van de redactie: het Metro-artikel gaat over onderzoek van onder meer de University of Alabama en Rutgers University.

Reacties