Het probleem met goedbedoeld advies

„Het is een belediging om een wijs persoon advies te geven”, luidt een oud gezegde. Ik begreep die uitspraak al als kind. Advies klinkt behulpzaam, maar is dat lang niet altijd.

Vaak wordt het gegeven zonder werkelijk begrip van de ander. Niet luisteren, maar invullen – dat lijkt de kern van veel adviezen.

Mijn moeder vertelde mij verhalen over arme mensen. Over kinderen uit arme gezinnen die oude kleren droegen en later succesvol werden. De boodschap was duidelijk: tegenspoed maakt sterk. Ook als kind begreep ik wat zij bedoelde, maar ik voelde tegelijk dat haar conclusie te eenvoudig was. Moeilijkheden leiden niet automatisch tot kracht. Wat de één vormt, kan een ander breken.

Als kind voel je veel, maar je kunt jezelf nog niet verdedigen. Mijn moeder wilde dat ik oude kleren droeg, omdat zij dacht dat dit mij zou helpen in het leven. Zij zag daarin een les. Maar zij zag niet wie ik was: gevoelig, verlegen, snel geraakt. Voor mij zouden oude kleren geen karaktervorming zijn, maar een bron van schaamte. Geen kracht, maar terugtrekking. Geen groei, maar verkleining.

Advies zonder vraag

Jaren later, toen ik naar Nederland kwam, viel mij iets anders op. Nederlanders geven opvallend gemakkelijk advies, vaak zonder dat erom gevraagd wordt. Dat verbaasde mij, omdat zij bekendstaan als rationeel en nuchter. Toch lijkt advies hier bijna een reflex. Alsof zwijgen gelijkstaat aan onverschilligheid. Elk land heeft zijn eigen blinde vlekken.

Nederlanders zijn meestal vriendelijk, maar hun adviezen moet je niet altijd serieus nemen, vooral niet wanneer ze verpakt zijn als belangstelling. Eerst zeggen ze dat je je energie moet sparen en vervolgens vragen ze: „Waar zie je jezelf over tien jaar?” – een vraag die juist veel energie vraagt. Voor sommige gelovige mensen voelt zo’n vraag zelfs als een strijd met God. Of wanneer je net naar de kapper bent geweest, vragen ze: „Ben je bij de kapper geweest?” Een vraag die niets toevoegt, behalve ruis.

Positioneren

Ook leeftijd wordt vaak terloops gevraagd, alsof het een neutraal gegeven is. Pas later begreep ik dat het meestal dient om zichzelf te positioneren: ben jij ouder of jonger dan ik?

Elke cultuur heeft haar eigen logica. Het kostte mij tijd om te begrijpen dat veel Nederlanders denken dat zij helpen door advies te geven. Meestal bedoelen ze het goed. Maar goede bedoelingen zijn niet genoeg. Advies dat geen rekening houdt met iemands karakter, kwetsbaarheid en levenscontext, kan meer schade aanrichten dan steun bieden.

Reacties