Leven als verdachte: de onzichtbare last van vooroordelen

Jarenlang leven met het gevoel dat anderen je zien als een dief, terwijl je nooit ook maar één gedachte aan stelen hebt gehad, is een zwaar en onderschat probleem. Voor veel mensen is dit een onbekende realiteit, maar voor anderen is het een voortdurend gevecht tegen onterechte verdenking en etnische profilering.

Deze column vertelt het verhaal van iemand die in Nederland meer dan een decennium onder dat onzichtbare juk leefde.

Vanaf jonge leeftijd werd hij geconfronteerd met blikken die meer zeiden dan woorden. Op straat, in winkels of simpelweg wanneer hij langs een blond meisje liep: telkens ving hij in een fractie van een seconde die blik op – een mengeling van wantrouwen en vooroordeel. In winkels werd hij gevolgd, soms zelfs al gesignaleerd bij het betreden van de eerste verdieping. De beveiligers keken niet naar wie hij was, maar naar wie ze dachten dat hij was.

Alleen een aanname

De pijn van die constante verdenking werd nog dieper toen zelfs officiële instanties zich schuldig maakten aan datzelfde vooroordeel. Tijdens een huisbezoek werd hij door een medewerker van DWI beschuldigd dat zijn kleding gestolen moest zijn. Er was geen bewijs, geen reden – alleen een aanname, gebaseerd op uiterlijk en afkomst. Die beschuldiging werd zelfs gerapporteerd, met gevolgen die zijn leven jarenlang hebben beperkt en verlamd. Het leidde tot een bestaan vol frustratie, machteloosheid en innerlijke kou.

Pas veel later kwam er een vorm van opluchting. Toen de rapper Raymzter zijn nummer Kutmarokkanen uitbracht, werd duidelijk dat hij niet de enige was die onder deze last gebukt ging. Vooroordelen troffen niet één persoon, maar hele groepen mensen. Sociale media, met beelden van onverwachte daders – zoals ogenschijnlijk onschuldige vrouwen of meisjes – maakten hem opnieuw bewust van hoe verkeerd hij al die jaren was beoordeeld: men zag niet wie hij werkelijk was, maar wat men verwachtte te zien.

Iets veel groters

Zijn verhaal is geen aanklacht tegen één persoon, maar een waarschuwing voor iets veel groters: hoe schadelijk onbewuste vooroordelen kunnen zijn. Ze beïnvloeden levens, kansen, zelfbeeld en vertrouwen. Soms lijkt het alsof technologie, zoals een VAR in het voetbal, menselijker en eerlijker is dan mensen zelf – omdat het kijkt zonder oordeel.

Deze column is een herinnering dat niemand mag worden veroordeeld zonder daden en dat achter elke blik die te snel oordeelt, een mens staat die pijn kan voelen.

Reacties